Herstelt de natuur na een brand? Zo ja, hoe en hoelang duurt dat?

Na een natuurbrand lijkt een gebied vaak volledig verwoest. U ziet zwartgeblakerde bomen, kale grond en weinig zichtbaar leven. Maar het herstel begint meestal sneller dan verwacht. Hoe snel dat gaat, verschilt per gebied en hangt af van meerdere factoren.

Het herstel begint meteen

Na een grote brand speelt een belangrijk deel van het herstel zich af in de bodem. Bij veel branden blijven wortels en zaden in de grond intact. Die kunnen opnieuw uitlopen zodra de omstandigheden verbeteren.

Ook verandert de bodem door de brand. Door het verbranden van plantenmateriaal komen voedingsstoffen vrij, die tijdelijk beschikbaar zijn voor nieuwe groei. Dat kan ervoor zorgen dat planten sneller terugkeren. Bij zeer hete en langdurige branden kan de bodem juist beschadigen. In dat geval duurt het herstel langer, omdat de structuur en wateropname van de grond zijn aangetast.

Lees ook: De heide wordt deze maand bewust in brand gestoken en dit is waarom

Snelle groei van planten

De eerste tekenen van herstel zijn vaak snel zichtbaar. Vooral snelgroeiende soorten, zoals gras en andere pionierplanten, maken gebruik van de open ruimte en het extra licht.

In sommige gevallen verschijnen al binnen enkele weken nieuwe planten. Binnen 1 tot 2 jaar kan een gebied weer grotendeels begroeid zijn, vooral bij heide en grasland. Deze eerste begroeiing beschermt de bodem tegen erosie en vormt de basis voor verder herstel. Hoe snel die ontwikkeling daarna verloopt, verschilt per type natuurgebied.

Grote verschillen per type natuur

De snelheid van herstel hangt sterk af van het soort landschap. Graslanden en heide herstellen meestal het snelst. Deze vegetatie groeit relatief snel en is goed bestand tegen verstoring. Binnen een groeiseizoen kan er al weer veel groen aanwezig zijn.

Loofbossen hebben meer tijd nodig. Bomen moeten opnieuw groeien, waardoor het jaren tot tientallen jaren kan duren voordat het bos weer gesloten is. Naaldbossen en oudere bossen herstellen het langzaamst. Sommige boomsoorten groeien traag en zijn gevoeliger voor brand. Het kan wel 20 tot 50 jaar duren voordat zo’n ecosysteem weer in balans is. Bij hele heftige branden, waarbij ook de bodemstructuur is aangetast, duurt herstel vaak nog langer.

Invloed van omstandigheden

Naast het type natuur spelen ook andere factoren een rol:

• neerslag en temperatuur: voldoende regen en milde temperaturen versnellen het herstel, terwijl droogte het juist vertraagt.
• grootte en intensiteit van de brand: grotere en hetere branden zorgen voor meer schade en een langere hersteltijd.
• aanwezigheid van planten- en diersoorten in de omgeving: na een brand zijn niet alle planten en dieren meer aanwezig in het gebied. Om terug te komen, moeten ze vanuit de omgeving opnieuw het gebied vinden en zich daar vestigen.
• menselijke invloed: soms wordt een gebied geholpen met herplanting, soms laat men de natuur haar gang gaan.

Lees ook: Zo voorkomt u een natuurbrand

Niet alles wordt zoals het was

Na een brand keert een gebied niet altijd terug naar de oorspronkelijke staat. De omstandigheden veranderen, waardoor sommige soorten meer kansen krijgen dan andere. Planten die goed tegen hitte kunnen, vestigen zich vaak sneller, terwijl andere soorten juist verdwijnen of pas later terugkeren.

Ook de samenstelling van de begroeiing kan veranderen. Door de brand komt er tijdelijk meer licht op de bodem en zijn er extra voedingsstoffen beschikbaar. Daardoor kunnen snelle groeiers, zoals grassen, zich gemakkelijk uitbreiden. Dat kan ervoor zorgen dat bijvoorbeeld heide of andere planten minder ruimte krijgen en het herstel anders verloopt dan voorheen. Daarnaast speelt mee dat niet alle zaden en wortels de brand overleven. Als bepaalde soorten verdwenen zijn, moeten die zich opnieuw vanuit de omgeving verspreiden. Dat kost tijd en lukt niet altijd. Hierdoor kan de soortensamenstelling blijvend veranderen.

(Bron: Quest, EOS wetenschap, deltafm.nl, naturetoday.com. Foto: Shutterstock)