De onvergetelijke hete zomer van 1976, de zomer waarin veel Nederlanders ‘mooiweermoe’ worden
Publicatiedatum: 22 juni 2026
Vanaf 23 juni 1976, in 2026 50 jaar geleden, zucht Nederland onder een hittegolf die 17 dagen duurt. Met 10 dagen die boven de 30 graden uitkomen, is deze hittegolf die met de meeste tropische dagen van de 20e eeuw. Bruin gras, lage waterstanden in de rivieren, blauwe luchten en klagende Nederlanders over de hitte typeren de zomer van 1976. Het wordt zelfs zo erg, dat veel Nederlanders ‘mooiweermoe’ worden.
17 dagen durende hittegolf tijdens de zomer van 1976
De zomer van 1976 staat op de 6e plaats met een gemiddelde van 18.4 graden van de warmste zomers sinds 1901 in De Bilt gemeten. De hoogste temperatuur wordt op 3 juli gemeten: het wordt in De Bilt 34,9 graden. Er valt weinig regen en het is daardoor kurkdroog in Nederland. De hittegolf van 1976 duurt 17 dagen: van 23 juni tot en met 9 juli. Waarvan 10 dagen boven de 30 graden uitkomen en dus tropisch zijn. Deze hittegolf staat daarmee op de 2e plaats van de 20e eeuw en staat op de eerste plaats qua aantal tropische dagen. De hittegolf van 1975 houdt ons land zelfs 18 aaneengesloten dagen in de greep, waarvan er 6 tropisch zijn. Een hittegolf is een opeenvolging van in De Bilt minimaal 5 zomerse dagen (maximumtemperatuur 25,0 °C of hoger), waarvan er minimaal 3 tropisch (maximumtemperatuur 30,0 °C of hoger) zijn.
Neerslagtekort
Op 2 januari 1976 teistert een hevige storm Europa nog. Er is veel schade en in Nederland vallen 2 doden. Eind januari en begin februari sneeuwt het flink en is er vorst. Ook in maart vriest het in ons land, waarna het alleen maar droger wordt. April is extreem droog. De lente verloopt zonnig, met meer dan 100 zonuren meer dan normaal. Begin mei komt het in delen van Zuid-Nederland tot de allervroegste regionale hittegolf ooit: op de weerstations Deelen, Soesterberg, Volkel en Gemert wordt het 5 dagen op rij minstens 25,0 graden en op 3 dagen komt de temperatuur op tenminste 30,0 graden uit. De droogte in de lente zorgt voor een neerslagtekort, waar Nederland de rest van het jaar mee te kampen krijgt. Want na een lange en droge zomer, waarin slechts 112,6 mm neerslag tegen 219,6 mm normaal valt, volgt een droge herfst met weinig zon.
Het droge weer houdt tot eind augustus aan. In deze periode valt er wat regen, waardoor het neerslagtekort niet nog verder oploopt. Op 1 oktober kampt Nederland met een landelijk neerslagtekort van rond 340 millimeter. In de herfst en in de eerste wintermaand gebeurt niet veel meer, al is het in december nog wel vrij koud. De gemiddelde jaartemperatuur in 1976 is niet bijzonder te noemen. Ook qua zonuren staat het jaar niet in de top-10. Maar die zomer van 1976 is een lange, hete zomer waar veel Nederlanders met nostalgie naar terugkijken en waarmee hete zomers erna vaak worden vergeleken.
Heet in heel Europa
Nederlanders zouden Nederlanders niet zijn, als ze niets te klagen hebben over de hitte in 1976. Het is het gesprek van de dag. “Wat is het warm, hè” en “ik wou dat het ging regenen” klinkt het uit de monden. Scholieren krijgen te maken met een tropenrooster: ze beginnen vroeg en zijn dus ook vroeg uit. Sommige scholen geven hun leerlingen zelfs helemaal ‘tropenvrij’. De zwembaden zitten overvol, waardoor mensen ook naar verkoeling zoeken in parkvijvers en fonteinen. Er gaan stemmen op om voor regen te zorgen, door zilverjodide in de wolken te spuiten. Het KNMI wijst er echter op dat je daarvoor dan wel wolken nodig hebt. En er is er in heel Europa niet eentje te bespeuren.
Want ook in de rest van Europa is het heet: in sommige delen van Groot-Brittannië overlijden 30 procent meer mensen dan gemiddeld. De Theems bereikt een ongekend lage stand. Met de rivieren op het Europese continent is het niet anders. In het midden en noorden van Italië worden een miljoen stuks vee door gebrek aan eten en drinken met de dood bedreigd. De Franse president Valéry Giscard d’Estaing drukt zelfs het stempel ‘nationale ramp’ op de droogteperiode. Franse boeren versperren de weg uit protest tegen het trage tempo van de hulpverlening.
Dramatische situatie voor boeren
Op het platteland voeren boeren een wanhopige strijd tegen de droogte, om nog iets van hun verschrompelde oogst te redden. Uitgedroogde akkers en gebarsten wegen zijn een normaal verschijnsel. Sloten en vaarten vallen droog en menig woonboot ligt op de grond, in plaats van te drijven op het water. Het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond waarschuwt dat de voedselvoorziening in gevaar komt: de vleesproductie staat onder druk, er is aardappelschaarste en bij andere landbouwproducten moet al rekening worden gehouden met 15 procent minder opbrengst. De situatie voor veehouders is minstens zo dramatisch als voor akkerbouwers. Koeien hebben op de verdorde weilanden geen gras meer om te eten. Melkkoeien worden van het land gehaald en gaan noodgedwongen naar het slachthuis. De totale schade voor de land- en tuinbouwsector bedraagt zo’n 2 miljard gulden.
Natuurbranden
De brandweer springt met bluswagens bij en 2.000 militairen staan paraat om bij grootschalige bos- en heidebranden met jeeps en Leopardtanks als stormram in actie te komen. “Een spookbos”, schrijft het Eindhovens Dagblad op 10 juli over het getroffen gebied in het Leenderbos. De krant schrijft over een zwartgeblakerd bos en ontelbare omvergemaaide bomen, die de route aangeven waarlangs een Leopardtank zich een weg heeft gebaand in een reddingsactie om 2 restaurants en een paar woonhuizen van de vlammen te redden. De bestuurder van die tank is in de dagen na de brand de grote held. Door branden in Limburg, Utrecht, Zeeland en Brabant loopt het totaalaantal door vuur verwoeste natuurgebieden op tot 600 hectare. Op de Veluwe komt het tot een aantal grote natuurbranden.
Burenruzies en zedenmisdrijven
Het leven speelt zich tot laat in de avond buiten af en dat zorgt soms voor overlast. “Alarmcentrale roodgloeiend door klachten over in tuin zitten met radio’s”, staat in de Haagsche Courant. De piek van de overlast zit tussen 11 uur ’s avonds en 2 uur ’s nachts. In de warme plaknachten is het voor veel mensen lastig om in slaap te vallen. Vanwege de hitte en omdat mensen, om die hitte te verdrijven, de ramen openlaten en zo al het geluid van buiten doordringt tot in de slaapkamers. Regelmatig moet de politie uitrukken om ruzie tussen buren te sussen. Er staan ook verontrustende berichten over de gevolgen van de hitte in de kranten. “Zedenmisdrijven rijzen de pan uit”, kopt de Telegraaf. In het eerste half jaar zijn er 2 maal zoveel seksuele misdrijven gepleegd als in heel 1975. In Den Haag zou het aantal aanrandingen zelfs zijn verdrievoudigd. Er zijn 75 aangiftes gedaan, tegenover 22 in het voorgaande jaar.
Zieke buschauffeurs
Buschauffeurs van de HTM worden massaal ziek. Van de 580 chauffeurs zijn er 190 buiten dienst. Zij schijnen met dit weer vatbaar te zijn voor darm- en maagstoornissen. Alle ramen in de bussen staan open en als dan de voordeur opengaat, ontstaat er tocht. En als de chauffeur dan een bezwete rug heeft, wordt hij vatbaar voor ziektes, aldus de Haagsche Courant.
De meeste Nederlanders snakken naar verkoeling. Zelfs strandexploitanten vragen om een beetje regen. Milkshakes zijn overal snel uitverkocht. De supermarkten verkopen 2 maal zoveel bier en limonade als normaal. De frisdrankproducenten moeten hun machines op volle toeren laten draaien.
Zuinig met water
Melkboeren en bierbrouwers kampen met een tekort aan flessen. Veel mensen leggen een voorraadje bier of frisdrank aan, waardoor er meer flessen worden verkocht dan er worden ingeleverd. De drinkwaterbedrijven krijgen te maken met een overstelpende vraag naar drinkwater. Hoewel die bedrijven iedereen de hele zomer lang ervan verzekeren dat de voorziening in Nederland niet in gevaar komt, wordt er wel gemaand om zo zuinig mogelijk te zijn met water. Daarnaast wordt geadviseerd om toch vooral thuis verkoeling te zoeken en zo de drukte op stranden en in zwembaden te voorkomen. De schaduw thuis is beter dan de hitte in de auto te trotseren in een lange file voor het strand. De kranten geven zelfs een kledingadvies. Mensen wordt geadviseerd om in vrijetijdskleding naar kantoor te komen, tenminste, als de baas dat toelaat.
‘Mooiweermoe’
In juli zijn veel Nederlanders klaar met het hete weer: ze worden ‘mooiweermoe’ zoals het Nieuwsblad van het Noorden schrijft. Deze mooiweermoeheid zorgt ervoor dat het bezoek aan zwembaden begint terug te lopen. Bisschoppen registreren juist een kleine groei van het kerkbezoek. Al is het maar omdat het tussen de dikke muren van veel oude kerkgebouwen een stuk koeler is dan buiten, maar ook omdat de bisschoppen een oproep doen om te komen bidden voor koeler en regenachtiger weer. In Limburg wordt een gebedsactie georganiseerd. Of de Heer het alsjeblieft wil laten regenen. “God weet heel goed wat wij nodig hebben, maar hij eist nu eenmaal dat wij erom vragen”, zegt de organisator.
Als op 11 juli eindelijk wat regen valt, is dat voorpaginanieuws. ”Bestond het nog regen? Je geloofde er toch zeker niet meer in na al die warme, wolkeloze weken. Paraplu of parasol, je ziet maar de komende dagen’’, staat in de Haagsche Courant. Mensen dansen van plezier in de regen. Dat is iets wat je niet vaak tegenkomt in Nederland. Maar die hete zomer van 1976 is dan ook een hele bijzondere.
(Bron: Weer.nl, Volkskrant.nl, Nieuwsblad van het Noorden, Wetenschap.infonu.nl, Omroepbrabant.nl, KNMI.nl, Rijnmond.nl, Isgeschiedenis.nl, Oost.nl, VRT.be, Eoswetenschap.eu, AD.nl, NOS.nl, Haagsche Courant, Dvhn.nl, Wikipedia. Foto’s: ANP)
Geef een reactie
U moet inloggen om een reactie te kunnen plaatsen.
Tijdens de zomer van 1976, was ik 7 maanden zwanger en woonde op een bovenhuis. Dus klein zwembadje voor dochter op het balkon en ik daar ook met mijn voeten in voor afkoeling. Iedereen had het over de hitte en iedereen was het ook zat op een gegeven moment. Airco had niemand en ook niet in de auto. Wij beleefden de eerste hitte al in mei en zo is het de hele zomer doorgegaan. Ik had meer een badpak aan dan kleding. Pfff weet het allemaal nog goed.