Een medicijn tegen de bijwerking van een ander medicijn: zo ontstaat een ‘voorschrijfwaterval’
Publicatiedatum: 21 oktober 2026
Soms krijgt u een nieuw medicijn voor een klacht die eigenlijk een bijwerking is van een ander medicijn dat u al gebruikt. Zo kan het aantal medicijnen steeds verder oplopen. Dit heet een voorschrijfcascade. Hoogleraar Medicijn Veiligheid Fatma Karapinar legt in het MAX-radioprogramma Villa VdB uit hoe zo’n ‘voorschrijfwaterval’ ontstaat.
Wat is een voorschrijfcascade?
Een voorschrijfcascade, of een voorschrijfwaterval zoals presentator Jurgen van den Berg van het NPO Radio 1 programma Villa Vdb het noemt, begint bij een medicijn dat een nieuwe klacht veroorzaakt. Wanneer die klacht wordt gezien als een nieuw gezondheidsprobleem in plaats van een mogelijke bijwerking, kan er een tweede medicijn worden voorgeschreven.
Dat tweede middel kan ook weer bijwerkingen hebben. Zo kan de hoeveelheid medicijnen die iemand gebruikt steeds verder toenemen. Vooral bij ouderen is dat een belangrijk aandachtspunt, omdat zij vaak meerdere medicijnen gebruiken.
Van dikke enkels naar plaspillen
Bepaalde medicijnen zoals die tegen een hoge bloeddruk kunnen ervoor zorgen dat iemand vocht vasthoudt en dikke enkels krijgt. Als wordt herkend dat de dikke enkels mogelijk door het medicijn komen, kunnen daarvoor plaspillen worden voorgeschreven. Die zorgen ervoor dat iemand vaker moet plassen om zo vocht te verliezen. Maar hierdoor kunnen zo weer nieuwe ongemakken door ontstaan.
Karapinar vertelt in Villa VdB over een patiënt die 2 jaar lang in zo’n cyclus heeft gezeten. Het hele interview kunt u hier bekijken en beluisteren.
Medische risico’s
Een voorschrijfwaterval kan verschillende gevolgen hebben. Het kan bijvoorbeeld leiden tot klachten als duizeligheid, sufheid, verminderde coördinatie of geheugenverlies. Door de opeenstapeling van medicatie en klachten, belanden er ook meer mensen in het ziekenhuis.
Een bijwerking is niet altijd makkelijk te herkennen
Het probleem is dat een bijwerking lang niet altijd makkelijk te herkennen is. Er bestaan veel verschillende geneesmiddelen en die kunnen allerlei mogelijke bijwerkingen hebben. Het is voor een arts daarom in de praktijk bijna niet haalbaar om alle bijwerkingen van alle medicijnen te kennen.
Daarnaast is niet iedere nieuwe klacht automatisch een bijwerking. Sommige bijwerkingen lijken sterk op klachten die ook bij een aandoening of ziekte kunnen voorkomen. En een medicijn veroorzaakt ook niet bij iedere patiënt dezelfde bijwerkingen.
Meerdere zorgverleners maken het ingewikkelder
Daar komt volgens Karapinar bij dat er tegenwoordig vaak meerdere zorgverleners bij een patiënt betrokken zijn. Daardoor kan het lastiger zijn om het volledige overzicht te houden: welke medicijnen gebruikt iemand, wie heeft ze voorgeschreven en wanneer is daarmee begonnen?
Juist die informatie kan belangrijk zijn wanneer er een nieuwe klacht ontstaat. Begint een klacht bijvoorbeeld nadat iemand met een bepaald medicijn is begonnen of nadat de dosering is veranderd? Dan is het goed om dat te bespreken met de voorschrijver of apotheker. Die kan beoordelen of het mogelijk om een bijwerking gaat.
Niet elke voorschrijfcascade is verkeerd
Het voorschrijven van een tweede medicijn hoeft overigens niet altijd een verkeerde keuze te zijn. Soms werkt het oorspronkelijke medicijn goed en verbetert het de kwaliteit van leven. Een bijwerking kan dan worden meegewogen tegen de voordelen van het middel.
Als een bijwerking wel voor problemen zorgt, zijn er verschillende mogelijkheden. Bijvoorbeeld door de dosering te verlagen. Welke keuze het beste is, verschilt per persoon. Daarom is het belangrijk dat de patiënt en voorschrijver samen bekijken of de huidige medicijnen nog de beste oplossing zijn.
Stop niet zelf met uw medicijnen
Denkt u dat een klacht door een medicijn wordt veroorzaakt? Stop dan niet op eigen initiatief met het gebruik ervan. Het feit dat een bepaalde bijwerking in de bijsluiter staat, betekent niet automatisch dat uw klacht daardoor wordt veroorzaakt. Daarnaast kunnen sommige bijwerkingen tijdelijk zijn en weer verdwijnen.
Wel is het verstandig om veranderingen en nieuwe klachten te melden bij uw arts of apotheker. Zeker wanneer u meerdere medicijnen gebruikt, kan die samen met u bekijken of er mogelijk een verband bestaat met een van de middelen.
Karapinar zoekt mensen die dit hebben meegemaakt
Karapinar doet in Villa VdB ook een oproep. Voor haar onderzoek is ze op zoek naar mensen die denken zelf een voorschrijfwaterval te hebben meegemaakt. Zij willen die verhalen horen om van te leren en meer onderzoek naar te doen. Bent u geïnteresseerd en herkent u zich in dit verhaal? Mail dan naar voorschrijfcascades@mumc.nl.
Foto: Shutterstock
