Hoe zit het? Waarom eten we oliebollen met oud en nieuw?
Publicatiedatum: 30 december 2025
Ogenschijnlijk simpele vragen zijn vaak het moeilijkst om te beantwoorden. In de rubriek Hoe zit het? proberen wij elke week het antwoord te vinden op zulke vraagstukken. Deze keer: waarom eten we oliebollen met oud en nieuw?
Ontstaan van de traditie
Tijdens de middeleeuwen laat de katholieke kerk op 11 november de 40-daagse vastenperiode voor Kerstmis beginnen. Dit doet men om zich geestelijk voor te bereiden op de bijzondere dagen rond de geboorte van Christus. Hierdoor vieren boeren Sint-Maartensavond lange tijd uitbundiger dan Oud & Nieuw: het wordt in feite een soort nieuwjaarsdag.
Tijdens deze vieringen zijn kermissen populair, waar oliekoeken werden gegeten, de voorlopers van de huidige oliebollen. Omdat Sint-Maarten bekendstaat als beschermheilige van de armen, worden de oliekoeken vaak juist aan hen uitgedeeld. In die tijd is er nog weinig olie beschikbaar, waardoor het deeg in een klein laagje olie wordt gebakken. Daardoor zijn de koeken platter dan de luchtige bollen die we nu kennen. Vandaar ook de oorspronkelijke naam ‘oliekoek’.
Van oliekoek naar oliebol
Pas later, vanaf de 17e eeuw, als olie betaalbaarder wordt en men meer technieken krijgt om luchtig deeg te maken, ontstaat de ronde oliebol zoals we die nu kennen. De lekkernij wordt vooral in de winter gegeten, omdat het voedzaam is en veel energie geeft tijdens de koude maanden.
Met de tijd krijgt het baksel een symbolische plek aan het einde van het jaar. Oliebollen staan symbool voor overvloed, gastvrijheid en het afsluiten van een periode. Veel families bakken ze om aan bezoekers of reizigers uit te delen.
Waarom met oud en nieuw?
Hoewel de oliekoek oorspronkelijk bij Sint-Maarten hoort, verschuift de traditie in de loop van de tijd naar de jaarwisseling. Het wordt steeds gebruikelijker om de lekkernij te eten in de laatste dagen van december en een vaste traktatie tijdens het wachten op middernacht.
Oliebollen in de moderne tijd
Tegenwoordig is de oliebol niet meer weg te denken en worden ze vaak de hele maand december verkocht en gegeten. In aanloop naar de feestdagen ziet u overal oliebollenkramen, waarvan sommige echte publiekstrekkers zijn. Naast de traditionele oliebol zijn er inmiddels heel veel varianten te vinden: met krenten, rozijnen, gevuld met appel of chocolade, of zelfs hartige oliebollen.
Voor veel gezinnen hoort de oliebol bij een vaste traditie. Sommigen bakken ze zelf op oudejaarsdag, anderen bezoeken ’s ochtends hun favoriete kraam of proeven samen met familie de eerste oliebol van het jaar tijdens het aftellen naar middernacht.
Tradities in het buitenland
Hoewel oliebollen typisch Nederlands lijken, bestaan er in andere landen vergelijkbare oudjaarslekkernijen. Zo eten Duitsers op oudejaarsavond Berliner bollen, Spaanse families starten het jaar met druiven voor geluk, en in Italië is zoet gefrituurd gebak traditie rond de jaarwisseling.
(Bron: RTL, Libelle, NPO. Foto: Shutterstock)
