Vele generaties zijn ermee opgegroeid: Sesamstraat, de bekendste straat van Nederland, bestaat 50 jaar

Op 4 januari 1976, in 2026 50 jaar geleden, is de eerste uitzending van Sesamstraat te zien op de Nederlandse televisie. Kinderen krijgen in het programma les in cijfers en letters, maar ook emotionele vraagstukken worden op een begrijpelijke manier behandeld. Ze maken op speelse wijze kennis met de wereld om hen heen. Generaties zijn opgegroeid met de kinderserie over de figuren die wonen in de bekendste straat ter wereld.

Het idee voor Sesamstaat ontspruit

Op een zondagochtend in 1965 ziet de Amerikaanse psycholoog Lloyd Morrisett zijn 3-jarige dochter Sarah naar het testbeeld staren, terwijl ze wacht op de tekenfilms die ze graag wil zien. Het valt hem op dat televisie iets fascinerends voor haar is. Ze kent veel televisiereclames uit haar hoofd. Als televisie de woorden en de muziek van reclames kan onderwijzen, kan het medium dan ook niet meer inhoudelijke informatie leren aan kinderen, door de elementen te gebruiken die reclames zo effectief maken, bedenkt Morrisett.

Educatief programma

Joan Ganz Cooney is een Amerikaanse tv-producer, die in 1966 een feestje geeft waar ook Morrisett aanwezig is. Ze bespreken de mogelijkheid om via televisie kinderen te onderwijzen. Het is het begin van 5 decennia samenwerking tussen Morrisett en Cooney. Ze richten een organisatie op, Children’s Television Workshop, later omgedoopt tot Sesame Workshop, dat Sesame Street zal gaan produceren. Ze besteden 2 jaar aan onderzoek, ontwikkeling en het werven van geld voor de nieuwe serie.

Cooney wordt benoemd tot de eerste uitvoerend directeur van de Workshop, wat wordt genoemd als ‘één van de belangrijkste televisieontwikkelingen van het decennium’. Het moet een educatief programma worden dat kinderen uit achterstandswijken spelenderwijs van hun leerachterstand afhelpt. Er wordt een campagne gestart om het programma in die achterstandswijken aan te prijzen. Op 10 november 1969 wordt de eerste Sesame Street op de Amerikaanse televisie uitgezonden.

Sesame Street wordt wetenschappelijk aangepakt met becijferde doelstellingen. Children’s Television Workshop ontvangt geld van de overheid en van privéstichtingen. Poppenspeler, regisseur en producent Jim Henson wordt bij het project betrokken. Hij creëert poppen zoals Bert en Ernie, Koekiemonster, Grover, Big Bird oftewel Pino in Nederland en Vlaanderen, en Kermit de Kikker.

Eerste uitzending Sesamstraat in Nederland

De VARA wil onderzoeken of Sesame Street wellicht iets voor Nederland is. Ook de NOS is geïnteresseerd. Hoogleraar ontwikkelingspsychologie Dolph Kohnstamm gaat in 1971 naar New York voor een bezoek aan Children’s Television Workshop. Hij schrijft een rapport waarin hij pleit voor een soortgelijk programma op de Nederlandse televisie. In 1972 is een proefuitzending van de Amerikaanse versie op de Nederlandse televisie met Nederlandse stemmen.

De VARA maakt in 1974 een proefaflevering die Sesamplein heet. Sesamplein vindt geen doorgang en er ontstaat een samenwerkingsverband tussen de NOS en de Vlaamse BRT om Sesamstraat te maken. Op 4 januari 1976 wordt de eerste Vlaams-Nederlandse versie van Sesamstraat uitgezonden. Het is een groot succes. Er wordt een adviesraad gevormd, waarvan Kohnstamm de eerste voorzitter wordt. Tot het werk behoort ook het opzetten van een begeleidend onderzoeksprogramma.

Aansprekende, maar ook nare thema’s

In Sesamstraat doen volwassenen niet neerbuigend tegen kinderen. In het programma worden voor kinderen aansprekende thema’s behandeld, zoals het weer, ontbijten en feest. Maar ook nare thema’s als ziekte, dood en verdriet komen aan bod. Er hangt een positieve sfeer van empathie en samenwerking. Elke aflevering bestaat uit liedjes, animaties en verhaaltjes. De komische scènes zijn voor een deel afkomstig van Amerikaans nagesynchroniseerd materiaal en voor een deel uit zogenaamde studio- of straatscènes. Die scènes gaan over de interactie tussen volwassenen en kinderen die samen iets geks meemaken of een probleem oplossen. Volwassen acteurs vervullen de familierollen: kinderen herkennen in Lot, Sien of Hakim de grote stoere zus, de lieve oma en de speelse buurman, zonder vragen te stellen over de gezinssamenstelling.

Sesamstraat wordt aangepast aan de tijdgeest

Piet Hendriks, Annet van Heusden en Sien Diels behoren tot de eerste bewoners van Sesamstraat. Hendriks speelt de rol van opa en wordt in 1984 vervangen door Lex Goudsmit. Van Heusden vervult de rol van kleuterleidster Annet. Diels, Sien in Sesamstraat, is een onafhankelijke vrouw met haar eigen levensmiddelenwinkel, waar de bewoners hun boodschappen komen doen. Het personage van Sien heeft een feministische inslag. Sesamstraat wordt aangepast aan de tijdgeest en is zelfs soms zijn tijd vooruit. Zo neemt Gerda, gespeeld door de in Suriname geboren Gerda Havertong, al in 1987 openlijk stelling tegen Zwarte Piet. In Sinterklaas in Sesamstraat zegt ze: “Het is elk jaar weer hetzelfde liedje. Sinterklaas is nog niet eens in het land of zwarte mensen, grote mensen en kinderen, worden voor Zwarte Piet uitgescholden.”

Aart Staartjes is vanaf 1984 te zien in Sesamstraat. Hij speelt de mopperkont Meneer Aart. Na het overlijden van Lex Goudsmit in 1999 neemt Staartjes diens rol als opa in Sesamstraat zo’n beetje over en verandert Meneer Aart dus van karakter.

Aart Staartjes in Sesamstraat.

Dat gebeurt ook met Frank, gespeeld door Frank Groothof. Hij is aanvankelijk een ondeugende jongen, maar verandert later in een vriendelijke oom. Paul Haenen leent zijn stem aan Bert en Wim T. Schippers aan Ernie.

Het zijn samenwonende vrienden, die goed zijn voor absurde humor. Van de banaan in je oor tot de denkbeeldige ping pong. Haenen wil graag meewerken aan Sesamstraat, omdat het volgens hem de eerste keer is dat je poppen ziet die “heel geestig” zijn. Eind 2025 zijn Paul Haenen en Wim T. Schippers herenigd. Netflix maakt nieuwe Amerikaanse afleveringen van Sesamstraat en die worden in het Nederlands nagesynchroniseerd met de stemmen van Haenen en Schippers.

Herkenningsmelodie Sesamstraat

De oorspronkelijke herkenningsmelodie van Sesamstraat wordt mede gespeeld door de Belgische mondharmonicavirtuoos Toots Thielemans. Thielemans heeft slechts 37 dollar ontvangen voor het inspelen van de melodie van het lied Can You Tell Me How to Get to Sesame Street? dat is geschreven door de Amerikaanse componist Joe Raposo. Het liedje met de harmonica dat iedereen kan meeneuriën, is te horen van 1969 tot en met 1992 als herkenningsmelodie van één van de bekendste kinderprogramma’s ter wereld. Voor de Nederlandse versie van Sesamstraat zijn de liedjes afkomstig van Henny Vrienten, die bekend is van Doe Maar.

“Magische in hun denken”

Jan Riem begint in 1980 met het schrijven voor Sesamstraat. Hij is onderdeel van Het Schrijverscollectief, dat vaak werkt voor de programma’s van Aart Staartjes. Zoals de Stratemakeropzeeshow, De Film van Ome Willem en J.J. de Bom voorheen De Kindervriend. Riem in een interview met Plot Magazine: “Sesamstraat is een pedagogisch programma, dus je kunt niet zomaar rare dingen doen. En ook is het kader van kleine kinderen beperkter. Daarbinnen moet je iets doen. Dat is een mooie uitdaging. Het leuke vind ik, als kinderen nog niet naar de basisschool gaan, dat magische in hun denken. Er kan van alles gebeuren. Je kan van alles bedenken. Als ik dat dan laat botsen met de nuchterheid van Buurman Baasje, dan levert dat spanning op.” Buurman Baasje wordt gespeeld door Martin van Waardenberg.

Riem identificeert zich met de personages. Riem: “Het nieuwsgierige en het ontregelende, dingen kunnen omdraaien. Bijvoorbeeld een scène waarin je als kind een ober speelt, die de borden neerzet en snel even wat meepikt van één van die borden, omdat je zelf ook trek hebt. Dat verwacht je niet, maar je denkt ook, dat had ik zelf ook kunnen doen. Er zal wel iets van Buurman Baasjes in mij zitten, want de redactie vraagt vaak of ik iets voor hem kan verzinnen.”

“Korter en sneller”

Er is wel het één en ander veranderd sinds de begintijd: Riem: “Ouders zijn braver geworden. Kinderen worden onder hun invloed misschien wat voorzichtiger. Er is een enorme tuttigheid in Nederland. Risico moet zoveel mogelijk worden vermeden. Vroeger zat je met z’n allen televisie te kijken en als er een woord voorbij kwam dat een kind niet kende, vroegen ze het aan de ouders. Nu zitten kinderen in hun eentje te kijken. Het moet ook korter en sneller. Maar waar het in de scènes om gaat, dat verandert niet. Kinderen van die leeftijd hebben dat magische en dat wordt niet aangetast door tablets of wat dan ook.”

Eén van de beste kinderprogramma’s aller tijden

Sesamstraat wordt wereldwijd geprezen en wordt gezien als één van de beste kinderprogramma’s aller tijden. Generaties zijn met de geliefde serie opgegroeid. Kinderen lachen met de bewoners van de bekendste straat ter wereld of zitten in spanning om de avonturen die die bewoners beleven. In Sesamstraat krijgen kinderen de eerste lessen in cijfers en letters, leren ze emotionele vraagstukken beter begrijpen en maken ze op speelse wijze kennis met de wereld om hen heen.

(Bron: Plotmagazine.nl, Dolph-ritakohnstamm.nl, VRT.be, Beeldengeluid.nl, Wikipedia. Foto’s: Shutterstock, ANP)