Waarom vinden we het zo lastig om online fraude te herkennen? ‘Fraudeurs worden handiger en soms is het heel lastig te oordelen’

Online fraudeurs worden steeds gewiekster. 94 procent van de Nederlanders van 18 jaar en ouder twijfelt weleens aan de betrouwbaarheid van een link, advertentie of bericht. En toch klikken veel mensen alsnog. Ruim 4 op de 10 heeft zogenoemde klikspijt. Waarom is het zo lastig om online fraude te herkennen? We spreken emeritus hoogleraar cybersecurity aan de Universiteit Twente Marianne Junger hierover.

Neem 3 tellen om na te denken

In dit kader is een nieuwe campagne gestart: Laat je niet interneppen, van het ministerie van Justitie en Veiligheid en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Ze willen hiermee helpen om misleiding te herkennen. De campagne roept op om altijd 3 tellen te nemen voordat er geklikt, gereageerd of betaald wordt.

Aanbieding te mooi om waar te zijn

De grootste twijfel ontstaat wanneer de aanbieding te mooi lijkt om waar te zijn. Ook als de afzender direct vraagt te betalen of betaalgegevens te delen. Of als de link, het bericht of advertentie er nét niet echt genoeg uit ziet, ontstaat er twijfel.

Waarom vinden we het zo lastig om te oordelen of iets nep is?

Om die vraag te beantwoorden, vragen we Marianne Junger om advies. Zij is emeritus hoogleraar cybersecurity aan de Universiteit Twente. “Vaak is het niet heel moeilijk, omdat veel fraudeurs niet altijd bijster slim zijn”, reageert ze. “Maar we zien ook dat fraudeurs handiger worden. Soms is het heel moeilijk om een website goed te beoordelen. Ook al check je de link op een aantal websites, je haalt ze er niet altijd gemakkelijk uit.”

Daarnaast geeft ze nog 2 redenen, waarom we het lastig vinden om te oordelen of iets echt is. “De verhalen zijn soms goed verzonnen en sluiten toevallig aan bij mensen. Zoals: je hebt net iets gekocht online of je hebt geld geërfd”, vertelt de emeritus hoogleraar. “Ook hebben wij allemaal onze zwakheden. We willen graag rijker worden, zeker geen geld verliezen en zijn we wat impulsief aangelegd.”

Tips om te controleren of iets echt is of niet

De emeritus hoogleraar cybersecurity heeft 2 tips om te controleren of een bericht of website echt is. “Eén: neem de tijd, laat je niet onder druk zetten. En twee: check de afzender informatie. Gebruik de pauze die je neemt om te controleren of je daadwerkelijk te maken hebt met de persoon die het bericht heeft verzonden. De kernvraag is: wie is de persoon die jou appt of mailt?”

Twijfelt u over een website of handelssite? Dan kunt u via politie.nl/aangifte-of-melding-doen/controleer-handelspartij.html de url van de website invullen en controleren. Hier kunt u ook een rekeningnummer, e-mailadres of telefoonnummer invoeren.

Zo herkent u online criminaliteit

Oplichters gebruiken vaak dezelfde technieken. Hieronder geven we een lijst van veelvoorkomende mogelijkheden.

• Ze doen zich voor als een ander
• Ze maken misbruik van uw emoties
• Ze gebruiken tijdsdruk
• Ze doen alsof er een noodgeval is
• Ze bieden een buitenkans aan
• Ze zijn wel heel erg vriendelijk (té vriendelijk eigenlijk)
• Ze maken het persoonlijk

Online criminelen doen zich voor als bijvoorbeeld een pakketbezorger, helpdeskmedewerker of als een bekende. Zo proberen ze uw gegevens of geld te stelen. Krijgt u een link doorgestuurd? Denk dan eerst na: klopt dit wel? Is het echt? Bij twijfel: klik het weg. Ook wanneer er wordt gevraagd om (snel) een adres in te vullen of iets te betalen, is het verstandig om na te denken of het allemaal wel klopt.

“Online criminelen weten precies hoe ze je zo onder druk kunnen zetten dat je de twijfels die je hebt negeert”, aldus David van Weel, minister van Justitie en Veiligheid. “Daarbij gebruiken ze de nieuwste technologie. Met AI en gegevens uit datalekken maken ze berichten die nauwelijks van echt te onderscheiden zijn. Als overheid zetten we ons hard in om dit tegen te gaan. Voor jezelf biedt het moment van twijfel de beste bescherming.”

4 op de 10 heeft klikspijt

Ruim 4 op de 10 Nederlanders heeft weleens spijt gehad van het klikken op een link. Ze klikten voornamelijk toch op de link omdat ze gehaast of afgeleid waren. De grootste reden voor spijt was dan ook omdat men niet goed (genoeg) had gekeken naar het bericht. Ruim 90 procent van de mensen met klikspijt zou het nu anders doen. Zo geeft het merendeel aan dat ze bewust even de tijd nemen, voordat ze ergens op klikken.

Niet alleen ouderen vallen voor online oplichting

Er zijn vooroordelen dat voornamelijk ouderen vallen voor online oplichting, maar dat klopt dus niet uit dit onderzoek. Dat bevestigt ook Aad Lensen, projectleider gedigitaliseerde criminaliteit van de politie. “Er bestaan veel vooroordelen over wie er het meest risico loopt om online misleid te worden. Maar juist het moment en de situatie waarin je het bericht voor je krijgt, spelen een doorslaggevende rol. Het kan dus echt iedereen overkomen, vooral op momenten waarop je gehaast of afgeleid bent. Geef jezelf daarom altijd 3 tellen, voordat je klikt, reageert of betaalt.”

Ook emeritus hoogleraar cybersecurity aan de Universiteit Twente Marianne Junger beaamt dat niet alleen ouderen vallen voor online oplichting. “Nee, 50-plussers worden in bepaalde mate beschermd omdat zij iets minder online aanwezig zijn en ook wat voorzichtiger zijn. Zo neemt zelfcontrole (impulsiviteit) tot ongeveer 80 jaar een beetje toe”, legt ze uit.

Marianne Junger vervolgt: “Maar de zelfcontrole neemt iets af na de leeftijd van 80 jaar. En dan neemt de kans op slachtofferschap ook wat toe, bijvoorbeeld spoofing, investeringsfraude, prijsfraude, zogenaamde schulden fraude en phishing.”

Foto: Shutterstock