Steeds meer zelfverwaarlozing bij ouderen: zo herkent u het en hier kunt u terecht als u zich zorgen maakt
Publicatiedatum: 17 februari 2026
Steeds meer ouderen wonen langer zelfstandig thuis. In sommige gevallen wordt het steeds moeilijker om voor zichzelf te zorgen. Door gezondheidsproblemen, eenzaamheid of het wegvallen van ondersteuning kunnen ouderen ongemerkt in zelfverwaarlozing terechtkomen. Ziekenhuizen zien de gevolgen hiervan dagelijks: mensen die te laat hulp krijgen, in een vervuilde thuissituatie leven of in het ziekenhuis belanden omdat het thuis niet meer gaat. Tegelijkertijd staat de ouderenzorg onder druk, waardoor hulp niet altijd op tijd beschikbaar is. Wij leggen uit hoe u signalen van verwaarlozing kunt herkennen en wat u kunt doen als u zich zorgen maakt om iemand in uw omgeving.
Wat is zelfverwaarlozing?
Zelfverwaarlozing bij ouderen is een ernstige toestand waarbij iemand niet langer in staat of bereid is om voor zichzelf te zorgen. Dit kan leiden tot gevaar voor de eigen gezondheid en veiligheid. Het uit zich onder meer in verwaarlozing van persoonlijke hygiëne, ondervoeding, vervuiling van de leefomgeving en het negeren van medische klachten. Zelfverwaarlozing ontstaat meestal door een samenloop van omstandigheden, maar wordt vaak veroorzaakt door dementie, depressie of eenzaamheid.
In de radio-uitzending van Villa VdB is klinisch geriater Henrike Schouten te gast. Ze is werkzaam in het Gerle Ziekenhuis in Apeldoorn en vertelt dat er dagelijks verwaarloosde ouderen het ziekenhuis binnenkomen. ‘Thuiswonende ouderen komen soms steeds later in beeld bij de huisarts. Als ze dan zorg nodig hebben of in de problemen komen, is er vaak niet op tijd zorg beschikbaar.’ Beluister en bekijk het fragment hier.
Signalen die wijzen op verwaarlozing
Zelfverwaarlozing bij ouderen ontstaat vaak geleidelijk en kan zowel lichamelijke, psychische als sociale aspecten omvatten. Het herkennen van de signalen is belangrijk om tijdig de juiste ondersteuning te bieden. Zelfverwaarlozing valt niet altijd meteen op, maar hieronder staan veelvoorkomende tekenen waarop u kunt letten als u het vermoeden heeft.
Lichamelijke signalen:
- Verwaarlozing van persoonlijke hygiëne (niet douchen, onverzorgd uiterlijk, vieze kleding)
- Onvoldoende voeding en drinken (lege koelkast, ongezonde eetpatronen, onbedoeld gewichtsverlies)
- Onbehandelde gezondheidsklachten (wonden, pijn, infecties die genegeerd worden)
- Onjuist of niet innemen van medicatie (vergeten doses, verlopen medicijnen)
- Verminderde mobiliteit of fysieke achteruitgang (moeite met lopen, hulpmiddelen niet gebruiken)
Psychische signalen:
- Somberheid, apathie of depressieve klachten
- Verwardheid, vergeetachtigheid of cognitieve achteruitgang
- Angst of overmatig piekeren
- Weerstand tegen hulp of zorgprofessionals
- Onvermogen om dagelijkse beslissingen te nemen (planning en structuur kwijtraken)
Sociale signalen:
- Terugtrekgedrag of sociaal isolement (minder contact met familie, buren en vrienden)
- Vervuilde of verwaarloosde woonomgeving (rommel, afval, hygiëneproblemen, onveilige situaties)
- Niet openen van post of negeren van rekeningen
- Vermijden van afspraken of de deur niet openen
- Verminderde deelname aan activiteiten, hobby’s of dagstructuur
Wilt u meer handvatten om signalen te herkennen? In de speciale brochure van Trimbos vindt u uitgebreide informatie en praktische tips voor signaleerders: zie de brochure in deze pdf. Achter deze signalen schuilt vaak een groter probleem. Namelijk de beperkte beschikbaarheid van zorg en ondersteuning voor ouderen die nog zelfstandig thuis wonen.
Wat is het grootste probleem voor thuiswonende ouderen?
Het grootste probleem voor thuiswonende ouderen is dat de noodzakelijke zorg en ondersteuning om veilig en zelfstandig te blijven wonen steeds minder beschikbaar zijn. Door de vergrijzing groeit het aantal ouderen met een intensieve zorgvraag snel, terwijl het aantal zorgverleners achterblijft. Daardoor krijgen veel kwetsbare ouderen niet de zorg waar ze recht op hebben, ook al wordt door de overheid gestimuleerd om zo lang mogelijk thuis te wonen.
Daarnaast is er een groot tekort aan verpleeghuisplekken en geschikte zorgwoningen. Hierdoor blijven ouderen die eigenlijk niet meer zelfstandig kunnen wonen toch thuis, simpelweg omdat er geen andere plek voor hen is. Vooral mensen zonder sociaal netwerk lopen het risico tussen wal en schip te vallen. Klinisch geriater Henrike Schouten vertelt dat ook de veiligheid van thuiswonende ouderen onder druk staat. Door minder toezicht en beperkte professionele ondersteuning neemt het risico op valincidenten en andere noodsituaties toe. Hierdoor belanden veel ouderen in het ziekenhuis.
Doorstroomproblemen na een ziekenhuisopname
Steeds vaker ontstaan er doorstroomproblemen nadat ouderen in het ziekenhuis zijn opgeknapt. Ze zijn medisch gezien klaar om naar huis of een vervolgplek te gaan, maar kunnen nergens terecht of kunnen het zelfstandige wonen (nog) niet aan. Door een tekort aan verpleeghuisplekken en passende zorgwoningen blijven kwetsbare ouderen soms onnodig lang in het ziekenhuis liggen, terwijl zij geen medische behandeling meer nodig hebben.
In sommige gevallen bezet dit wel een kwart tot een derde van de geriatrische bedden, wat de druk op de zorg verder vergroot. Vooral ouderen zonder sociaal netwerk zijn hierbij kwetsbaar: voor hen is terugkeer naar huis vaak geen veilige optie, terwijl een passende vervolgplek ontbreekt.
Wat kunt u doen als u zich zorgen maakt om iemand?
Wanneer u vermoedt dat een oudere zichzelf verwaarloost, is het belangrijk om uw zorgen niet voor u te houden. Zelfverwaarlozing ontstaat vaak geleidelijk en iemand kan het moeilijk vinden om hulp te vragen of toe te geven dat het thuis niet meer lukt. Een rustig gesprek kan al veel duidelijk maken. Benoem voorzichtig wat u opvalt, zonder te oordelen en vraag hoe het werkelijk gaat.
Heeft u het gevoel dat er meer ondersteuning nodig is, of is er geen gesprek met die persoon mogelijk? Dan kunt u uw zorgen delen met de huisarts van de desbetreffende persoon. De huisarts kan inschatten wat er speelt en kijken welke hulp mogelijk is. U kunt uw zorgen, als u dat prettig vindt, ook anoniem bespreken.
Daarnaast kunt u terecht bij het wijkteam of Wmo‑loket van de gemeente. Zij kunnen meedenken over praktische ondersteuning, begeleiding of dagbesteding. Ook als u twijfelt, kunt u hen om advies vragen. Maakt u zich ernstige zorgen om de veiligheid? Dan kunt u altijd terecht bij Veilig Thuis via 0800‑2000.
(Bron: AD, Sensa Zorg, zusterjansen.nl, Trimbos, zorgloket.nl, Veilig Thuis. Foto: Shutterstock)
