Hoe zit het? Hoe is de Prinsjesdag-traditie ontstaan?

Ogenschijnlijk simpele vragen zijn vaak het moeilijkst om te beantwoorden. In de rubriek Hoe zit het? proberen wij elke week het antwoord te vinden op zulke vraagstukken. Deze keer: hoe is de Prinsjesdag-traditie ontstaan?

Waarom de naam Prinsjesdag?

Op dinsdag 15 september 2026 staat Den Haag weer in het teken van hoedjes, het koffertje, de troonrede en de Glazen Koets. Het is namelijk Prinsjesdag, de dag waarop de koninklijke familie haar gebruikelijke rondrit door de Hofstad maakt. De traditie die we nu kennen als Prinsjesdag bestaat sinds 1814, vlak na de Franse bezettingstijd, met Willem I als net aangetreden koning. Willem I heeft in dat jaar voor het eerst de troonrede voorgelezen aan de leden van de Tweede Kamer.

Maar de naam Prinsjesdag bestaat dan al veel langer. Ver voor de 19e eeuw gebruiken Oranje-gezinde Nederlanders deze naam al voor verjaardagen in de Oranje-familie. Daarbij kan het gaan om stadhouder Willem V (de vader van de eerder genoemde Willem I), maar ook om de jongste telgen van de familie, de prinsjes. Het uitbundig vieren van deze verjaardagen is een statement van de prinsgezinde Nederlanders, in een tijd waarin er al veel weerstand is tegen de familie Van Oranje-Nassau. En tot de dag van vandaag is Prinsjesdag een feest van de monarchie.

Waarom het koffertje?

Maar daarnaast markeert Prinsjesdag de start van het nieuwe politieke jaar. Koning Willem-Alexander leest de troonrede voor, met daarin de plannen van het kabinet. De minister van Financiën biedt bovendien de Rijksbegroting en miljoenennota aan, in het welbekende koffertje. Deze traditie komt uit Engeland, waar de jaarlijkse begroting in de rode budget box zit. Na de Tweede Wereldoorlog heeft Pieter Lieftinck, toenmalig minister van Financiën, dit gebruik in Nederland geïntroduceerd, maar dan met een koffertje.

Lees ook: Paul Rem: Nieuwe tradities op Prinsjesdag

Waarom op de derde dinsdag van september?

Prinsjesdag is een dag vol tradities. Het voorlezen van de troonrede gebeurt dus al ruim 200 jaar. De naam bestaat al veel langer en ook de koffer gaat al heel wat decennia mee. De derde dinsdag van september is sinds de 19e eeuw het vaste moment voor Prinsjesdag. Dit heeft dan weer een praktische reden. Oorspronkelijk vindt het evenement plaats op maandagen in november en oktober. Maar die data zitten te kort op 1 januari, de dag waarop de begrotingsplannen klaar moeten zijn.

In 1848 is daarom gekozen voor de derde maandag van september. En in 1887 is de viering van Prinsjesdag 1 dag opgeschoven naar de dinsdag. Daar zijn de Kamerleden van christelijke partijen blij mee, met name degenen die ver uit de buurt van Den Haag wonen. Zij hoeven niet meer op zondag aan hun reis te beginnen, om op tijd aanwezig te zijn in de Hofstad. Een iets minder oude traditie is de hoedjesparade. Toenmalig VVD-Kamerlid Erica Terpstra is in 1977 begonnen met het opfleuren van Prinsjesdag, sindsdien is het dragen van een hoed goede gewoonte onder vrouwelijke politici geworden.

Lees ook: Politiek jaar begonnen, Prinsjesdag op komst: Kees Boonman vat situatie in Den Haag samen

Hoe ziet Prinsjesdag 2026 eruit en waar kunt u het volgen?

Het Binnenhof wordt nog steeds verbouwd, dus is de troonrede opnieuw in de Koninklijke Schouwburg Den Haag. Op radio, tv en online is de dag live te volgen. Van de rijtoer tot het aanbieden van de Miljoenennota in de Tweede Kamer.

Op NPO Radio 1 is de dag rechtstreeks te volgens vanaf 12.00 uur. In NOS Met het Oog op Morgen wordt ook nog uitgebreid teruggeblikt op deze dag. Jan Paternotte (D66), Ruben Brekelmans (VVD) en Henri Bontebal (CDA) zijn te gast.

Op tv is vanaf 12.25 uur is op NPO 1 de rijtoer en het hele ceremoniële deel te volgen. ’s Avonds om 20.30 uur gaan in een speciaal programma, NOS Prinsjesdag: de keuzes, premier Jetten en vice-premiers Bart van den Brink en Dilan Yesilgöz, met burgers in gesprek over de kabinetsplannen. En dat is bijzonder, want dat is voor zij de plannen bespreken in de Tweede Kamer tijdens de Algemene Beschouwingen.

Online zijn via livestreams op NOS.nl de gebeurtenissen ook de hele dag te volgen. Op woensdag 16 september zijn vanaf 10 uur op NOS.nl de Algemene Politieke Beschouwingen te volgen.

Foto: Iris van den Broek/ANP