De aanslagen van 9/11 2001: 25 jaar later zijn de gevolgen nog steeds merkbaar

Dinsdag 11 september 2001, 08.46 uur, New York. De New Yorkers zijn net aan het werk. Op deze prachtige dag steekt de skyline van de zonovergoten Big Apple af tegen een staalblauwe lucht. Plotseling horen de New Yorkers een enorm geronk boven hun hoofd en zien tot hun ontzetting en ongeloof dat een vliegtuig zich met een enorme klap in 1 van de 2 torens van het World Trade Center (WTC) boort. Het is de 1^e van de 4 terroristische aanslagen die de Verenigde Staten die dag te verduren krijgt. Het is een klap die tot op de dag van vandaag, in 2026 25 jaar geleden, in de westerse wereld en daarbuiten nog altijd doordreunt. De aanslagen op 11 september 2001 zijn de dodelijkste terroristische aanslagen in de geschiedenis.

Camera’s filmen de crash en vrijwel direct is via internationale media New York het belangrijkste nieuws. De New Yorkers zijn in verwarring: is dit een ongeluk? Speculaties alom want het WTC is al eens eerder het doelwit geweest van een aanslag.

Deze vindt plaats op 26 februari 1993 als terroristen in opdracht van de terreurorganisatie Al Qaida een bestelbus met explosieven bij de noordelijke toren tot ontploffing brengen vanwege Amerikaanse steun aan Israël. Doel is om de noordelijke toren op de zuidelijke te laten vallen om zo 2 van de bekendste wolkenkrabbers van de New Yorkse skyline te vellen en het kapitalistisch Amerika in het financiële hart te treffen. De bom is echter niet krachtig genoeg en een enorm gat in de toren is het gevolg. 6 mensen vinden de dood en meer dan 1.000 raken gewond. De 6 daders worden gearresteerd en veroordeeld. Financier achter de aanslag is de Koeweiti Khalid Sheikh Mohammed.

2^e vliegtuig

Aan alle speculaties komt op die ochtend in New York abrupt een einde als om 09.03 uur een 2^e vliegtuig zich in de andere toren van het WTC boort. Een enorme explosie is het gevolg en de New Yorkers weten het nu zeker: dit is een terroristische aanslag! Tegelijkertijd meldt NORAD, de Amerikaanse militaire organisatie die het luchtruim bewaakt, dat nog een 3^e vliegtuig van zijn bestemmingsroute afwijkt. Het lijkt erop dat heel Amerika het doelwit kan zijn van aanslagen.

Chaos

Brandweerlieden en politieagenten stormen naar de 2 torens om zoveel mogelijk mensen te redden. Op een normale werkdag zijn zo’n 50.000 mensen aanwezig in het WTC. Er breekt chaos uit in het hart van The Big Apple en huilende en verwarde mensen zoeken steun bij elkaar. De vliegtuigen hebben zich hoog in de torens geboord en er breekt brand uit in beide wolkenkrabbers. Meer dan 200 mensen verkiezen de sprong van één van de wolkenkrabbers boven de verbrandingsdood.

Bush

President Bush zit op dat moment in een schoolklas in de staat Florida als een medewerker hem de gebeurtenissen in een oor fluistert. De schok is af te lezen in de ogen van de president en gehaast neemt hij afscheid van de kinderen. Vanaf dat moment zijn hij en vicepresident Cheney planmatig van elkaar gescheiden: als 1 van de 2 iets overkomt, vervalt Amerika niet in een machtsvacuüm. Om 09.30 uur geeft Bush een verklaring met de woorden: “We hebben te maken met een nationale tragedie. 2 vliegtuigen zijn gecrasht in het WTC in wat schijnbaar een aanslag is op ons land.”

Pentagon

Om 09.37 uur plaatselijke tijd crasht een vliegtuig met 64 mensen aan boord op het Pentagon, het Amerikaanse hoofdkwartier van defensie dat is gevestigd in Washington. President Bush beveelt de luchtmacht om ieder verdacht vliegtuig uit de lucht te schieten. Over het hele land verkiezen F-16’s het luchtruim om te speuren naar vliegtuigen die afwijken van hun bestemmingsroute. Vanaf 09.50 uur is iedere commerciële vluchtbeweging boven de VS verboden.

Opstand

Passagiers van een 4^e gekaapt vliegtuig hebben inmiddels via hun mobiele telefoon vernomen van de aanslagen en ondernemen acties tegen de kapers. Eén van de terroristen probeert met op- en neergaande bewegingen van het vliegtuig de opstand van de passagiers te verhinderen. Op de cockpitvoicerecorder is te horen dat één van de kapers beveelt het vliegtuig te laten crashen wat geschiedt om iets na 10.00 uur in Shanksville in de staat Pennsylvania. De bedoeling van de kapers was het vliegtuig te laten neerstorten op Het Witte Huis of op het Capitool.

Puin en Stof

Ondertussen wordt in New York de chaos nog groter als om 09.59 uur de zuidelijke toren het begeeft en tegen de achtergrond van de zonnige skyline instort. Een enorme wolk van puin en stof daalt neer op Manhattan hetgeen de in paniek rondrennende mensen bedekt. Overal dwarrelt papier naar beneden uit de neerstortende wolkenkrabber. New Yorkers zoeken dekking onder auto’s of rennen winkels binnen en proberen elkaar te helpen. De chaos is echter compleet als om 10:28 uur de noordelijke toren van het WTC ineenstort. Wederom daalt puin en stof neer op het hart van The Big Apple, gevolgd door miljoenen A4tjes. Later die dag begeeft nog een 3^e gebouw nabij het WTC het als gevolg van de hitte van de brandende Twin Towers.

Slachtoffers

Bijna 3.000 mensen vinden op deze dag de dood als gevolg van de aanslagen, naast de in totaal 19 terroristen. Onder de slachtoffers bevinden zich 343 brandweerlieden en 60 politieagenten. De 4 aanslagen vinden plaats in 1 uur en 42 minuten.

Daders

Verantwoordelijk voor de aanslagen is de islamitische terreurbeweging Al Qaida met aan het hoofd de Saoediër Osama Bin Laden. Het brein achter de aanslagen is Khalid Sheikh Mohammed. Hoofd van de aanslagen in de VS is de Egyptenaar Mohammed Atta. “Maak je hart puur, de tijd van plezier en verspilling is voorbij. De dag des oordeels is aangebroken. Na de aanslagen zal het gelukkigste eeuwigdurende leven aanvangen”, luidt zijn boodschap aan zijn medeterroristen aan de vooravond van de terreurdaden. 2 terreurpiloten hebben hun vliegopleiding gekregen van een in Florida wonende Nederlander die niet van hun bedoelingen op de hoogte was.

Reden

Reden voor de aanslag is de haat van Bin Laden en de zijnen tegen Amerika. Hij vindt dat de Amerikanen zich niet moeten bevinden in islamitische landen. Tevens is Amerika de trouwste bondgenoot van Israël, het land dat door vele islamieten wordt gezien als vijand. Met de aanslagen op zeer bekende Amerikaanse doelen hoopt hij Amerika te vernederen, financieel te treffen en andere moslims te inspireren tot het plegen van terreur. Bin Laden laat na de aanslagen weten zeer tevreden te zijn en maakt bekend dat de terreurdaden beter zijn verlopen dan waarop hij had gehoopt.

Gevolgen

De gevolgen van de aanslagen zijn groot. President Bush verklaart de strijd tegen het terrorisme, The War On Terror, met Operation Enduring Freedom. Amerika valt doelen in Afghanistan aan waar Bin Laden zich wellicht ophoudt. Tevens probeert de VS een coalitie te vormen om Irak aan te vallen omdat dat land vermoedelijk massavernietigingswapens bezit en samenwerkt met terroristen. Volgens Bush is er een verband tussen Irak, de Iraakse leider Saddam Hoessein en Al Qaida. VN-gezant Hans Blix struint heel Irak af maar kan geen chemische-, biologische- of nucleaire wapens vinden. De VS en bondgenoten beginnen toch een oorlog tegen Irak en bezetten het land. Saddam Hoessein wordt gepakt en in 2006 opgehangen. Osama Bin Laden wordt in 2011 opgespoord in Pakistan en vermoord door een elite-eenheid van de Amerikaanse marine, de NAVY SEALs. Zij dumpen zijn lichaam in zee.

USA PATRIOT Act

Ook wordt de USA PATRIOT Act aangenomen in oktober 2001. Deze antiterreurwet is omstreden omdat het ruime bevoegdheden geeft aan opsporingsinstanties waarbij de privacy van burgers in gevaar kan komen. Ook buitenlandse bedrijven in de VS en personen kunnen door de wet in de gaten worden gehouden.

Tevens wordt gevangenenkamp Guantánamo Bay in 2002 geopend om vermeende terroristen vast te houden. Er is internationaal veel kritiek omdat in de gevangenis de mensenrechten worden geschonden. Volgens deskundigen is de aanval op met name Irak desastreus geweest en heeft het de wereld niet veiliger gemaakt.

IS

Want als Irak is veroverd, ontstaat een machtsvacuüm waaruit een nieuwe terreurorganisatie voortkomt: Islamitische Staat, IS. De groep verlegt het strijdtoneel naar Syrië. Vervolgens sticht de terreurgroep een islamitische staat in het oosten van Syrië en delen van Irak: het kalifaat. In de IS-gebieden is de sharia ingevoerd. In 2014 kroont de leider Abu Bakr al-Baghdadi zichzelf tot kalief in de grote moskee in de Iraakse stad Mosul en roept hij officieel het kalifaat uit. En in 2014 controleert IS een gebied ter grootte van het Verenigd Koninkrijk.

Niet alleen in het Midden-Oosten maar ook op andere plekken in de wereld pleegt IS aanslagen. Koerdische strijders, het Iraakse leger en internationale coalities vechten tegen de groepering. In 2019 wordt het kalifaat verslagen. Veel IS-aanhangers worden gevangengenomen. IS heeft geen eigen grondgebied meer, maar de organisatie is nog steeds actief en pleegt nog steeds aanslagen wereldwijd.

De grootste aanslagen door Al Qaida en IS in Europa

Na 9/11 zijn er door Al Qaida en IS op verschillende plekken in Europa aanslagen gepleegd.  Zoals in Madrid in 2004 op 4 forensentreinen, Londen 2005 op 3 metro’s en een bus, Parijs in 2015 in januari Charlie Hebdo en in november op onder andere de Bataclan, Brussel in 2016 op luchthaven Zaventem, Berlijnse kerstmarkt in 2016, Barcelona in 2017 en Manchester 2017 tijdens een concert van Ariana Grande. Hierbij komen honderden mensen om het leven en raken velen gewond.

Nederland

Ook in Nederland zijn de gevolgen merkbaar op het gebied van de veiligheid. Identificatie en controle zijn belangrijker geworden en bij grote evenementen en op belangrijke plekken komen extra beveiligingsmaatregelen. Overheidsinstanties werken intensiever samen om terrorisme te voorkomen. Dat leidt tot de instelling van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) die ons op de hoogte van de ernst van de dreiging van terreur in Nederland. Met de Wet terroristische misdrijven wordt het harder straffen van terroristen makkelijker en kunnen ze worden opgepakt voordat ze een aanslag hebben gepleegd. Regelmatig vernemen we dat veiligheidsdiensten terreurdaden hebben weten te voorkomen. Maar er zijn ook zorgen over onze privacy: we hebben bepaalde vrijheden moeten inleveren waardoor we scherper in de gaten kunnen worden gehouden.

Door 11 september 2001 is er veel negatieve aandacht gekomen voor de islam en moslims. Het aantal haatmisdrijven tegen moslims is na de aanslagen groter geworden. In Nederland ontstaat veel discussie over de islam. Er worden aanslagen gepleegd op onder andere moskeeën. Tegenstellingen tussen moslims en niet-moslims worden vergroot en moslims worden aangesproken op de aanslagen. De AIVD noemt polarisatie en groot risico omdat het tot radicalisering kan leiden. Door de moord op Theo van Gogh in 2004 wordt de polarisatie groter.

Dreigingsniveau

In de 25 jaar na 11 september is er nooit zo’n grote aanslag meer geweest. Door de harde aanpak van terrorisme zijn veel aanslagen verijdeld. Toch is het gevaar niet geweken. In Nederland geldt een dreigingsniveau van 4 tot 5, hetgeen betekent dat de kans op een terroristische aanslag reëel is.

In 2016 maakte KRO-NCRV de NPO Doc De schaduw van de ramp, 15 jaar na 9/11. Hierin komt de nasleep van de aanslagen ook al aan bod. Kijk de documentaire terug op NPO Start.

Op vrijdag 11 september 2026 zendt de NOS de herdenking van de aanslagen live uit. Om 14.10 uur begint de uitzending op NPO 1.

Foto’s: ANP