Nu de kleine wintervlinder bestrijden, voorkomt volgend voorjaar vraatschade van de rupsen aan (fruit)bomen
Publicatiedatum: 1 november 2026
Worden uw (fruit)bomen in het voorjaar aangevreten en zijn er dichtgevouwen blaadjes te zien? Grote kans dat de rupsen van de kleine wintervlinder (Operophtera brumata) hiervoor verantwoordelijk zijn. De kleine wintervlinder legt van eind oktober tot begin januari eitjes en als u ze tijdens die periode bestrijdt, voorkomt u dat er in het voorjaar nieuwe rupsen uitkomen. Bestrijden is overigens niet altijd noodzakelijk, we leggen hieronder uit wanneer u dat wel en niet moet doen.
Welke schade veroorzaken de rupsen van de kleine wintervlinder?
Wanneer in het voorjaar de rupsen van de kleine wintervlinder uitkomen, beginnen ze meteen met eten. Ze maken daarbij talloze gaatjes in blaadjes van bomen en spinnen bladeren aan elkaar, om zich te verstoppen. Dat is overigens niet altijd heel schadelijk, aangezien de meeste bomen zich er weer van kunnen herstellen. Maar soms kunnen ze bomen helemaal kaal vreten en als dat meerdere jaren achter elkaar gebeurt, putten ze de boom op den duur uit.
Bij fruitbomen vreten ze ook de jonge vruchten aan. Hierdoor ontstaat schade aan de latere vrucht en die schade kan uitgroeien tot verkurkte gaten. Als die diep gaan, kunnen de vruchten oneetbaar worden of er vroegtijdig door afvallen.
Van welke bomen eet de kleine wintervlinder?
De kleine wintervlinder heeft een voorkeur voor verschillende boomsoorten (waardplanten), maar met fruitbomen als favoriet. En dan vooral appels, peren, kersen en pruimen. Daarnaast zijn verschillende soorten loofbomen geliefd, waaronder esdoorns, eiken, hazelaars, wilgen, berken, lindebomen en populieren.
Is de voorraad knoppen en bladeren op, dan spinnen ze lange, dunne draden om zich door de wind naar een volgende boom te laten voeren.
Hoe zijn de kleine wintervlinder en de rupsen te herkennen?
De kleine wintervlinder is een gele tot grijsbruine vlinder. De mannetjes kunnen vliegen en hebben een spanwijdte van zo’n 2,5 centimeter. De vrouwtjes hebben alleen stompjes in plaats van vleugels, zijn daarom kleiner en kunnen niet vliegen.
De rupsen zijn geelgroen van kleur en er lopen een donkere en 2 lichte strepen over hun lijf. Ze hebben alleen aan hun voor- en achterzijde pootjes en krullen zich daardoor tijdens het lopen op.
Wat is de groeicyclus van de kleine wintervlinder?
De kleine wintervlinder is van oktober (vanaf de eerste nachtvorst) tot begin januari actief. De ongevleugelde vrouwtjes klimmen tegen de stammen van bomen op en trekken rondvliegende mannetjes met behulp van geurstoffen aan om te paren. Waarna er rond de 150 eitjes gelegd worden rond de knoppen en op de schors. Wanneer de rupsen in het voorjaar vanaf eind maart, begin april uitkomen, dienen de (bloem)knoppen, ontluikende bladeren en eventuele jonge vruchten van de boom waarop ze gelegd zijn als voedsel. Ook spinnen ze zoals gezegd bladeren aan elkaar.
Wanneer de rupsen rond juni volgroeid zijn, spinnen ze een draad en laten ze zicht naar de grond zakken, om te verpoppen. Zo blijven ze de hele zomer zitten, totdat ze in oktober of november uit hun cocon komen als nieuwe kleine wintervlinder.
Wanneer wel en niet bestrijden?
Bij een eerste aantasting van een loofboom hoeft u niet in te grijpen. De boom zal zich over het algemeen goed herstellen, ook al wordt hij helemaal kaal gevreten. Hij zal later dat jaar opnieuw uitlopen. De rupsen zijn een belangrijke bron van voedsel voor vogels, dus laat ze als het even kan dus gewoon zitten.
Wordt een boom meerdere jaren na elkaar kaalgevreten, dan kan hij op den duur uitgeput raken en dan is het wel verstandig om de vlinders te bestrijden. Ook in het geval van fruitbomen kan het nodig zijn om te bestrijden, wanneer ze zich ook tegoed doen aan de vruchten.
Hoe kan de kleine wintervlinder bestreden worden?
De kleine wintervlinder kan het best vanaf oktober preventief bestreden worden. Door de vlinders in het najaar aan te pakken, wordt voorkomen dat ze eitjes kunnen leggen, waardoor er dus geen rupsen uit zullen komen. Dat kan met behulp van groene lijmbanden, die u om de stam van de boom aanbrengt. De vrouwtjes die via de stam omhoog klimmen, komen vast te zitten en kunnen niet paren of eitjes leggen. De lijmbanden zijn in het tuincentrum of online verkrijgbaar.
Ook kunt u een feromoonval ophangen, die geuren afgeeft, waar de mannetjes van de kleine wintervlinder op af komen. Ze vallen er dan in en kunnen er niet meer uit.
Gebruik geen gif om de rupsen te bestrijden. Dit is namelijk niet alleen schadelijk voor de rupsen, maar ook voor vogels, die ze als voedsel gebruiken. Ook zijn de rupsen lastig te bereiken, wanneer ze zich inkapselen in bladeren. Het kan wel helpen om de tuin aantrekkelijk te maken voor vogels, zodat die op de rupsen kunnen jagen. Heeft u kippen, dan kunnen die tijdens de zomermaanden helpen, door de poppen in de grond op te eten.
Foto’s: Shutterstock
