Zelftesten (voor verschillende aandoeningen) steeds populairder, maar zijn ze wel betrouwbaar? Zo voorkomt u een misleidende uitslag
Publicatiedatum: 12 maart 2026
Zelftesten worden steeds populairder. Of het nu gaat om een coronatest, een zwangerschapstest of een thuistest voor hormonen of vitamines: tegenwoordig kunt u steeds meer zelf onderzoeken zonder eerst naar de huisarts te gaan. Dat lijkt handig en laagdrempelig, maar het roept ook vragen op. Want hoe betrouwbaar zijn al die testen eigenlijk? En helpen ze de zorg ermee, of ontstaan er juist meer vragen en onzekerheden?
Wat is een zelftest precies?
Een zelftest is een test die u volledig zelfstandig thuis uitvoert en waarvan u ook zelf de uitslag afleest. Voorbeelden die de meeste mensen kennen, zijn de coronazelftest en de zwangerschapstest. Deze zelftesten onderscheiden zich van thuistesten waarbij u thuis wel materiaal afneemt, maar dit opstuurt naar een laboratorium. De analyse gebeurt daar volgens strenge kwaliteitsnormen, waardoor zulke thuistesten over het algemeen nauwkeuriger zijn.
Het aanbod van zelftesten groeit snel. Uit onderzoek blijkt dat er in Nederland in 2022 al minstens 161 verschillende soorten verkrijgbaar waren. Het gaat dan niet alleen om testen voor infecties of zwangerschappen, maar ook om psychosociale testen, zoals testen voor depressie of autisme. De testen impliceren verder te helpen of zelfs uitsluitsel te geven in het beantwoorden van vragen over de (mentale) gezondheid.
Hoe betrouwbaar zijn zelftesten?
De betrouwbaarheid van zelftesten verschilt per type. Sommige testen, zoals zwangerschapstesten, scoren hoog en hebben bijna 100 procent betrouwbaarheid. Andere tests zijn minder nauwkeurig, zeker wanneer de gebruiker zelf het monster moet afnemen of wanneer het juiste moment van testen belangrijk is. Volgens onderzoekers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is betrouwbaarheid een belangrijk aandachtspunt. Zelftesten voor infecties of DNA‑analyses kunnen bijvoorbeeld tot onduidelijke of misleidende resultaten leiden als delen van het testproces, zoals afname, bewaring of interpretatie, volledig bij de consument liggen.
In de radio-uitzending van Villa VdB vertelt huisarts Jojanneke Kant dat huisartsen ook risico’s zien. Veel vrouwen kopen hormonale zelftesten of menopauzetesten, maar de uitkomst is lang niet altijd bruikbaar. “De enige manier om vast te stellen dat je echt in de menopauze bent, is als je een jaar lang niet menstrueert.” Soms zijn zelftesten dus zonde van uw geld. Beluister en bekijk het hele gesprek hier.
Waarom verschillen testen zoveel in kwaliteit?
De kwaliteit van zelftesten is zo verschillend, omdat niet elke test op dezelfde manier wordt uitgevoerd of beoordeeld. Een belangrijk verschil is dat u het monster thuis zelf afneemt. Daarbij kunnen gemakkelijk fouten ontstaan, bijvoorbeeld doordat het wattenstaafje niet diep genoeg in de neus komt of doordat er te weinig materiaal wordt verzameld. Dit heeft invloed op de betrouwbaarheid van de uitslag.
Daarnaast zegt een CE‑markering op de verpakking minder dan veel mensen denken. Zo’n markering geeft aan dat een product voldoet aan de wettelijke eisen op het gebied van veiligheid, gezondheid en milieu binnen de Europese Economische Ruimte (EER). Het geeft aan dat een test begrijpelijk en bruikbaar is, maar het zegt niets over de medische betrouwbaarheid van de uitslag. Daardoor lijkt een test soms betrouwbaarder dan hij in werkelijkheid is.
Het effect op de zorg
Zelftesten kunnen de zorg ontlasten, omdat u sneller inzicht krijgt in uw eigen gezondheid zonder eerst een afspraak bij de huisarts te hoeven maken. Mensen zijn meer betrokken bij hun eigen gezondheid en dat kan positief uitpakken, zolang de uitslag betrouwbaar is en u weet hoe u deze moet interpreteren.
Tegelijkertijd waarschuwen zorgprofessionals dat zelftesten ook voor extra vragen en onrust kunnen zorgen. Mensen komen soms bij de huisarts omdat ze onzeker zijn over een uitslag of omdat een test ze juist onterecht geruststelt. Huisarts Jojanneke Kant vertelt dat ze over het algemeen niet tegen zelftesten is. “Zolang het een betrouwbare test is en u samen met uw arts besluit dat het zinvol is, kan het een goede optie zijn. Het probleem zit vooral in de lage controle op kwaliteit. Daarom zouden strengere regelgeving en beter uitgevoerd onderzoek helpen.”
Hoe voorkomt u een misleidende uitslag?
Hoewel u een misleidende uitslag nooit volledig kunt uitsluiten, kunt u de kans wel verkleinen. Het begint bij het zorgvuldig lezen en volgen van de gebruiksaanwijzing. Veel fouten ontstaan doordat het monster niet op de juiste manier wordt afgenomen of doordat de stappen te snel achter elkaar worden uitgevoerd. Testen die gevoelig zijn voor timing, zoals hormoon- of infectietesten, geven alleen een betrouwbare uitslag als ze op het juiste moment worden gedaan. Ook is het belangrijk om te controleren of de test een juiste herkomst heeft en niet beschadigd of over de datum is.
Wanneer u een thuistest gebruikt waarvan het materiaal naar een laboratorium gaat, is het verstandig dit bij voorkeur via de huisarts te doen. De test wordt dan in een erkend laboratorium geanalyseerd en u krijgt hulp bij het interpreteren van de uitslag. Als u twijfelt over het resultaat van een zelftest, blijft een afspraak bij uw huisarts altijd de veiligste keuze. Zo voorkomt u dat u onnodig ongerust wordt.
(Bron: nporadio1, Rijksoverheid, RIVM, homediq.nl, debeterewereld.nl. Foto: Shutterstock)
