‘Nostalgie is een soort EHBO-emotie’: dit is waarom we zo graag terugdenken aan vroeger
Publicatiedatum: 30 oktober 2026
Een oud liedje op de radio, de geur van een gerecht uit uw jeugd of een televisieprogramma van vroeger. Soms is één herinnering genoeg om u even terug te brengen naar vroeger. Veel mensen ervaren dat als prettig. Maar waarom voelen we ons eigenlijk zo aangetrokken tot nostalgie? Wij spreken Ad Vingerhoets, emeritus hoogleraar Emoties en Welbevinden van Tilburg University.
Wat is nostalgie?
‘Nostalgie is een herinnering aan een periode uit ons eigen leven die een bitterzoet gevoel oproept’, legt Vingerhoets uit. Het gaat om herinneringen aan iets dat prettig of waardevol was, maar dat inmiddels voorbij is. Dat maakt nostalgie anders dan gewoon herinneringen ophalen. Bij nostalgie zit altijd een dubbele emotie. Aan de ene kant is er plezier, omdat u terugdenkt aan iets moois. Aan de andere kant is er het besef dat die periode niet meer terugkomt.
Volgens Vingerhoets wil het niets zeggen over dat herinneringen altijd volledig overeenkomen met wat er werkelijk is gebeurd. Ons geheugen is namelijk geen perfecte opslagplaats van feiten. Herinneringen kunnen in de loop van de tijd veranderen of worden ingekleurd.
Een soort mentale EHBO
Waarom grijpen mensen soms terug op nostalgische herinneringen? Volgens Vingerhoets heeft dat een belangrijke functie. ‘Ik noem nostalgie wel eens een EHBO-emotie”, zegt hij. “Als je je koud, eenzaam of somber voelt, dan is nostalgie de oplossing.’
Terugdenken aan prettige momenten helpt ons om ons beter te voelen. Onderzoek laat zien dat mensen zich letterlijk warmer kunnen voelen wanneer ze nostalgische herinneringen ophalen. Nostalgie werkt daarmee als een snelle en eenvoudige manier om een negatieve stemming wat te verzachten.
We vergeten soms de minder leuke kanten
Veel mensen hebben warme herinneringen aan hun jeugd, vakanties of andere periodes uit het verleden. Daarbij vergeten we soms de minder leuke kanten. Volgens Vingerhoets zijn mensen verrassend goed in het vervormen van herinneringen. Een vakantie die destijds tegenviel, kan jaren later vooral herinnerd worden als een geweldige reis. Dat is niet per se een fout van ons geheugen.
‘Mentaal gezonde mensen stellen de wereld vaak iets mooier voor dan die werkelijk is’, zegt hij. Volgens Vingerhoets helpt die positieve vertekening ons om ons beter te voelen. We onthouden de gezellige momenten, terwijl ergernissen en teleurstellingen langzaam naar de achtergrond verdwijnen. Daardoor kan het verleden achteraf mooier lijken dan het op dat moment daadwerkelijk was.
Blijven positieve herinneringen beter hangen?
Het kan soms zo lijken. Volgens Vingerhoets doen mensen vaak meer hun best om negatieve herinneringen naar de achtergrond te schuiven. Positieve gebeurtenissen halen we juist regelmatig terug, waardoor ze levendig blijven.
‘We doen meer ons best om negatieve herinneringen kwijt te raken’, zegt hij. Daardoor kunnen prettige herinneringen sterker aanwezig blijven in ons geheugen. Al lukt het niet altijd om vervelende ervaringen los te laten en kan het verdringen ervan soms juist averechts werken.
Waarom kan een oud liedje zo veel emoties oproepen?
Muziek, geuren en beelden hebben vaak een bijzondere kracht. Een nummer uit uw tienerjaren of de geur van een bepaald gerecht kan plotseling allerlei herinneringen oproepen.
Dat komt doordat er hersengebieden worden geactiveerd die betrokken zijn bij het geheugen. Tegelijkertijd wordt ook het beloningssysteem in de hersenen geprikkeld, waarbij onder meer dopamine vrijkomt. Daardoor voelt zo’n herinnering vaak prettig en vertrouwd.
Nostalgie is niet altijd iets positiefs
Nostalgische gevoelens helpen mensen meestal om zich beter te voelen en geven een gevoel van verbondenheid met het eigen leven en verleden.
Toch zijn er uitzonderingen. Vingerhoets wijst op onderzoek onder vluchtelingen, waaruit blijkt dat nostalgische herinneringen niet altijd hetzelfde positieve effect hebben. In sommige situaties kan het verleden juist verbonden zijn met verlies, verdriet of traumatische ervaringen.
Waarom zijn we zo gek op nostalgie?
Volgens Vingerhoets is het antwoord eigenlijk heel simpel: ‘Nostalgie is een makkelijke, snelle en efficiënte manier om jezelf op te beuren als je je somber, eenzaam of koud voelt.’
Misschien verklaart dat ook waarom oude tv-programma’s, muziek uit de jeugd en oude trends zo populair blijven. Ze herinneren ons aan momenten die ons dierbaar zijn en geven ons, al is het maar even, een goed gevoel.
Foto: Shutterstock
