Hoe zit het? Waarom hebben we nachtmerries en schrikken we er soms wakker van?
Publicatiedatum: 10 februari 2026
Ogenschijnlijk simpele vragen zijn vaak het moeilijkst om te beantwoorden. In de rubriek Hoe zit het? proberen wij elke week het antwoord te vinden op zulke vraagstukken. Deze keer: waarom hebben we nachtmerries en schrikken we er soms wakker van?
Wat zijn nachtmerries?
Een nachtmerrie is een enge, onaangename droom die sterke negatieve emoties oproept. Vaak voelt u dan angst, verdriet of wanhoop. Soms kan een droom zó eng of naar zijn, dat u er zelfs wakker van schrikt. Ze komen meestal voor in de REM-slaapfase, de periode waarin we het meest dromen. Terwijl dromen op zich normaal zijn en vaak helpen bij het verwerken van emoties en herinneringen, kunnen nachtmerries ontstaan door stress, angst, trauma of een verstoord slaappatroon.
Er zijn 2 soorten nachtmerries: posttraumatische en thematische. Posttraumatische nachtmerries zijn herhaalde dromen over een traumatische gebeurtenis die u hebt meegemaakt, terwijl thematische gaan over een terugkerend thema zoals achtervolging of vallen, zonder dat dit direct een echte gebeurtenis hoeft te zijn.
Oorzaken van een nachtmerrie
Één van de belangrijkste oorzaken is stress. Wanneer iemand onder druk staat of emotioneel belast is, kan dit leiden tot intensere en vaker voorkomende nachtmerries. Ook traumatische ervaringen, zoals een ongeval, geweld of verlies, kunnen nachtmerries uitlokken. Dit komt vaak voor bij mensen met PTSS (posttraumatische stressstoornis), waarbij nare dromen een manier zijn waarop het brein probeert onverwerkte gebeurtenissen te verwerken.
Daarnaast kunnen bepaalde middelen een rol spelen. Zo kunnen alcohol, drugs en sommige medicijnen de slaap beïnvloeden en de kans op nachtmerries vergroten. Ook hormonale veranderingen, bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap, de overgang of door schommelingen in de schildklierhormonen, kunnen van invloed zijn.
Verder speelt slaapkwaliteit een belangrijke rol. Slaapgebrek, een verstoord slaapritme of andere slaapstoornissen, zoals slaapapneu, kunnen het risico op nachtmerries verhogen. Tijdens de REM-slaap, de fase waarin de meeste dromen plaatsvinden, probeert het brein emoties en herinneringen te verwerken. Onverwerkte gevoelens, angsten of spanningen kunnen zich in deze fase uiten in nachtmerries.
Waarom schrikt u soms wakker bij een enge droom?
Wanneer u een nachtmerrie heeft, reageert het lichaam en brein alsof de bedreiging echt is. Tijdens een enge droom komt het stresshormoon adrenaline vrij, waardoor de hartslag versnelt en u sneller gaat ademen. Uw lichaam denkt hierdoor dat u echt in gevaar bent. Uw lijf kan die stress niet fysiek ontladen omdat uw spieren in de REM-slaap verlamd zijn. De spanning loopt hierdoor vaak zo hoog op, dat uw lichaam als het ware ingrijpt. Hierdoor schrikt u wakker om u uit de dreiging te halen.
Hulp bij nachtmerries
Voor de meeste mensen zijn nachtmerries af en toe vervelend, maar onschuldig. Maar bij sommige mensen is dat niet het geval. Als ze vaak voorkomen of erg heftig zijn, kan het helpen om er actief iets aan te doen.
Één van de eerste stappen is het verminderen van stress en spanning overdag, bijvoorbeeld door ontspanningsoefeningen, meditatie of een rustige avondroutine. Ook een regelmatig slaapschema en een rustige slaapomgeving kunnen de kans op nachtmerries verkleinen.
Soms kunnen nachtmerries verband houden met trauma of angststoornissen. In zulke gevallen kan professionele hulp nuttig zijn. Een psycholoog kan technieken aanbieden zoals beeldherstructurering, waarbij u leert om de inhoud van de nachtmerrie in uw gedachten aan te passen zodat deze minder eng wordt. Ook therapieën zoals cognitieve gedragstherapie kunnen helpen om angst en stress te verminderen, waardoor nachtmerries minder vaak voorkomen. Daarnaast kan het praten over uw dromen met vrienden, familie of een hulpverlener opluchten en zorgen dat u uw minder angstig voelt over het slapen. Het belangrijkste om te weten is dat hulp beschikbaar is en dat er manieren zijn om de impact van nachtmerries op uw slaap en welzijn te verminderen.
(Bron: psyned.nl, Quest, mentaalvitaal.nl, ruysdaelslaapkliniek.nl. Foto: Shutterstock)
