Amerika viert het 250-jarig bestaan: dit is hoe de Onafhankelijkheidsverklaring van 4 juli 1776 het startteken gaf

Op 4 juli 1776, in 2026 250 jaar geleden, wordt de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring aangenomen. Hierin verklaren de 13 Britse koloniën zich onafhankelijk van het Britse Rijk. Het is de oprichtingsakte van de Verenigde Staten van Amerika.

Al meer dan 15.000 jaar menselijke aanwezigheid

Het land dat nu bekend staat als de Verenigde Staten, kent al meer dan 15.000 jaar menselijke aanwezigheid. De inheemse volkeren ontwikkelen rijke tradities, sociale structuren en technologische vooruitgang, die zijn aangepast aan hun specifieke omgevingen. Ze doen aan landbouw, jagen en verzamelen voedsel. Er zijn aanwijzingen dat de eerste Europeanen die Amerika aandoen, de Vikingen zijn. Rond het jaar 1.000 bezoeken zij het continent. Het gebied waar de Vikingen voet aan land zetten, noemen ze “Vinland”.

Amerika vernoemd naar Amerigo Vespucci

Op 3 augustus 1492 vaart de Italiaanse ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus vanuit Spanje naar het westen om een zeeroute naar Indië te vinden. Zo’n 2 maanden later zet hij voet op een Caribisch eilandje in de overtuiging dat hij in Azië is beland. Als hij het jaar daarop in Spanje terugkeert, zijn er mensen die denken dat hij zich heeft vergist. Er is weinig bekend over Indië, maar de verhalen en spullen waarmee Columbus thuiskomt, komen niet overeen met het weinige dat ze wel weten over Indië. Deze twijfels worden nog versterkt als Portugese zeelieden in 1499 naar Indië varen en hun ervaringen kunnen vergelijken met die van Columbus.

In 1503 stuurt de Italiaanse zeevaarder Amerigo Vespucci een brief naar Italië met het argument dat de gebieden die Columbus op zijn reis heeft bezocht, niet Azië betreft, maar een nieuw continent, dat Vespucci de Nieuwe Wereld noemt. De brief van Vespucci wordt gekopieerd en verspreid. Het inspireert de Duitse cartograaf Martin Waldseemüller om in 1507 een wereldkaart te tekenen waarop de Nieuwe Wereld van Azië wordt gescheiden door een oceaan en het nieuwe werelddeel America wordt vernoemd naar Vespucci.

Verwoestende impact

De impact van Europese ontdekkingsreizen op de inheemse Amerikaanse culturen is ingrijpend en vaak verwoestend. Sommige Europese ontdekkingsreizigers doen handel met inheemse stammen, terwijl anderen die proberen te veroveren en te koloniseren. De Spanjaarden beginnen met enkele van de vroegste pogingen tot kolonisatie, waarbij ze nederzettingen stichten in het huidige Florida en het zuidwesten. Ze brengen ziektes mee die de inheemse bevolking decimeren.

De concurrentie tussen de Europese grootmachten, en dan met name Spanje, Frankrijk en Engeland, leidt tot een toename van het aantal kolonisten. De Engelsen stichten bijvoorbeeld hun eerste permanente kolonie in Jamestown in 1607, wat een golf van Engelse kolonisatie langs de Atlantische kust in gang zet. Naarmate de kolonisten zich naar het westen verplaatsen, botsen zij regelmatig met inheemse stammen, wat leidt tot gewelddadige confrontaties en aanzienlijk verlies van leven van inheemse mensen.

Nederlandse koloniën

Ook Nederlandse kolonisten vestigen zich in de Nieuwe Wereld. In september 1609 komt kapitein Henry Hudson met het VOC-schip De Halve Maen aan op een eiland aan de oostkust dat door de inheemse bevolking “Mannahata” wordt genoemd, het huidige Manhattan in New York. Hudson is uitgevaren in opdracht van de VOC, om op zoek te gaan naar een noordoostelijke passage naar de Oost. In 1614 wordt de eerste handelspost opgericht en in 1624 wordt hier de nederzetting Nieuw-Amsterdam gesticht. In de periode 1624 tot 1667 is het eiland in Nederlands bezit en vormt het de kern van de kolonie Nieuw-Nederland. Daarna wordt het overgenomen door de Engelsen, die het New York noemen. De kolonie Nieuw-Nederland bestaat uit de gebieden die tegenwoordig de staten New York, New Jersey en Delaware heten en delen van Pennsylvania en Rhode Island.

Naast kolonisatie gaan Europese kolonisten naar de Nieuwe Wereld vanwege grondstoffen, land en godsdienstvrijheid. Velen ontvluchten vervolging in Europa en zoeken toevlucht in Amerika, waar zij hun religieuze overtuigingen vrij kunnen uitoefenen. Deze zoektocht naar vrijheid en voorspoed legt de basis voor maatschappelijke normen en bestuur die de Amerikaanse identiteit heeft bepaald en het politieke landschap heeft vormgegeven. In de koloniën van New England worden gemeenschappen sterk gevormd door puriteinse idealen, wat leidt tot een grote nadruk op onderwijs en burgerlijke verantwoordelijkheid. De introductie van tabak als handelsgewas in Virginia en de daaropvolgende afhankelijkheid van Afrikaanse slavenarbeid leggen de basis voor de economie van de zuidelijke koloniën, wat bijdraagt aan regionale verdeeldheid, die later uitmondt in de Amerikaanse Burgeroorlog.

Boston Tea Party

De periode voorafgaand aan de Amerikaanse Revolutie wordt gekenmerkt door een groeiend gevoel van ontevredenheid onder de kolonisten over het Britse bestuur. Factoren die daaraan bijdragen zijn onder andere belastingheffing zonder vertegenwoordiging, de oplegging van de Stamp Act en de Townshend Acts. De kolonisten voelen zich steeds meer gemarginaliseerd, wat leidt tot verzet. Zoals de Boston Tea Party in 1773: ongeveer 60 mannen, verkleed als Mohawk-indianen, gooien de thee van 3 schepen van de India Tea Company in de haven van Boston.

Als reactie stuurt de Britse regering extra troepen en voert harde represailles uit. Deze toenemende spanning leidt tot het Eerste Continentale Congres in 1774, waar kolonisten uit verschillende regio’s bijeenkomen om klachten aan te kaarten en een gezamenlijke houding tegenover het Britse beleid te ontwikkelen. Deze bijeenkomst vertegenwoordigt een belangrijke stap naar een collectieve Amerikaanse identiteit, aangezien diverse koloniën zich beginnen te zien als onderdeel van een grote verzetsbeweging.

Onafhankelijkheidsverklaring: oprichtingsakte van de Verenigde Staten

Het uitbreken van de oorlog in 1775 markeert de transformatie van koloniale ontevredenheid in openlijke opstand. Met de Slag bij Lexington en Concord op 19 april 1775 begint de Amerikaanse Revolutie. Het Tweede Continentale Congres komt bijeen, wat leidt tot de vorming van het Continentale Leger, met George Washington aan het hoofd, dat de koloniën verenigt in 1 gezamenlijk doel. De Onafhankelijkheidsverklaring, The Unanimous Declaration of the Thirteen United States of America, die wordt aangenomen op 4 juli 1776, verstevigt het streven van de koloniën voor zelfbestuur en formuleert een visie op vrijheid en gelijkheid.

Met die Onafhankelijkheidsverklaring verklaren de 13 Britse koloniën zich onafhankelijk van het Britse Rijk. Het is de oprichtingsakte van de Verenigde Staten. Voornamelijk geschreven door Thomas Jefferson, schetst het de filosofische basis van de revolutie en uit het de noodzaak om zich te bevrijden van onderdrukkend gezag. De tekst belichaamt Verlichtingsidealen: alle mensen zijn gelijk en hebben recht op leven, vrijheid en het nastreven van geluk. Dit document wordt een strijdkreet voor de koloniale troepen, waarbij het niet alleen steun onder de kolonisten opwekt, maar ook van buitenlandse bondgenoten, zoals Frankrijk.

Verdrag van Parijs

Die betrokkenheid van Frankrijk blijkt doorslaggevend te zijn bij het keren van de loop van de oorlog. Met hun steun krijgt het Continentale Leger toegang tot superieure middelen en cruciale maritieme bijstand, wat leidt tot belangrijke Amerikaanse overwinningen, waaronder de beslissende Slag bij Yorktown in 1781. De oorlog eindigt in 1783 met het Verdrag van Parijs, waarin Groot-Brittannië officieel de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten erkent. In 1787 wordt de nieuwe Grondwet aanvaard, waaraan de Bill of Rights is toegevoegd. De Bill of Rights bestaat uit 10 artikelen waarin de menselijke grondrechten worden gegarandeerd. Door de aanvaarding van de nieuwe grondwet gaan de 13 koloniën als een Unie van Verenigde Staten verder en in 1789 wordt George Washington de eerste president.

De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring en het Plakkaat van Verlatinghe

Er is veel geschreven over de bronnen die Jefferson heeft gebruikt om de Onafhankelijkheidsverklaring op te stellen. Hij baseert zich onder meer op de Virginia Bill of Rights, op de Britse Bill of Rights die in 1689 een einde maakt aan de regering van koning James II en op het revolutionaire pamflet Common Sense van Thomas Paine. Een aantal historici hebben ook nog naar een andere mogelijke bron verwezen, namelijk naar het Plakkaat van Verlatinghe, waarmee de opstandige Nederlanden in 1581 de Spaanse koning afzetten.

Of deze tekst Jefferson heeft geïnspireerd, is moeilijk te zeggen. Het is niet uitgesloten dat hij ooit op één of andere manier van de tekst kennis heeft genomen. Zelf verwijst hij er nergens naar en de raakpunten van een tekst uit de 16e -eeuwse Nederlanden met de 18e -eeuwse realiteit in de Amerikaanse kolonies zijn beperkt. De meeste Amerikaanse historici gaan er vandaag van uit dat er geen rechtstreekse beïnvloeding is geweest, al deelt niet iedereen die mening.

Professor Stephen Lucas, hoogleraar politiek, retoriek en cultuur aan de University of Wisconsin-Madison, ziet wel opmerkelijke paralellen tussen ons Plakkaat en de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. Lucas tegen news.wisc.edu: “Van alle voorbeelden die beschikbaar waren voor Jefferson en het Continentale Congres, bood geen enkel zo’n nauwkeurig sjabloon voor de Verklaring als het Plakkaat. Wanneer je de 2 documenten naast elkaar legt, kun je niet anders dan opmerken dat de Amerikaanse Verklaring meer lijkt op zijn Nederlandse voorganger dan op welk ander mogelijk model dan ook.” Beide documenten beginnen bijvoorbeeld met een inleidende tekst die de rechtvaardiging geeft van het recht van burgers om in opstand te komen tegen tirannieke autoriteit. Britse staatsdocumenten zeggen niets over de natuurlijke rechten van burgers om een tirannieke leider af te zetten.

4 juli nationale feestdag in de Verenigde Staten

Elk jaar wordt in de Verenigde Staten op 4 juli Independence Day gevierd, de belangrijkste nationale feestdag in de Verenigde Staten. Independence Day wordt veelal geassocieerd met parades, barbecues, picknicks, sport, vuurwerk en verschillende andere publieke- en privégelegenheden ter viering van de historie en tradities van de Verenigde Staten van Amerika.

De viering van 250 jaar onafhankelijkheid wordt nationaal gecoördineerd onder de naam America250, een grootschalig initiatief dat alle staten en talloze steden met elkaar verbindt. Die viering is al begonnen in 2025 en bereikt zijn hoogtepunt op 4 juli 2026, met evenementen, festivals en tentoonstellingen verspreid over het hele land.

(Bron: Geschiedenisinfo.nl, Historianet.nl, Kunst-en-cultuur.infonu.nl, Doorbraak.be, News.wisc.edu, Worldhistoryjournal.com, Wikipedia. Foto’s: Sheila Fitzgerald /Shutterstock, ANP)