Hoe zit het? Waarom stemmen we met een rood potlood?
Publicatiedatum: 17 maart 2026
Ogenschijnlijk simpele vragen zijn vaak het moeilijkst om te beantwoorden. In de rubriek Hoe zit het? proberen wij elke week het antwoord te vinden op zulke vraagstukken. Deze keer: tegenwoordig maken we onze stem bekend met een rood potlood, maar het stemmen is niet altijd met die kleur gegaan. Hoe is het zo gekomen?
Zwart potlood
In het verleden is de keuze voor het aantal kandidaten een stuk beperkter dan nu. En het stembiljet daarmee een stuk overzichtelijker dan tegenwoordig het geval is. Tot ruim 100 jaar geleden is het daarom geen probleem om met een zwart potlood te stemmen. In 1917 is er echter een nieuw kiesstelsel gekomen, waarna er in plaats van een overzichtelijk aantal kandidaten opeens keuze uit zeer velen is. Voor de tellers op de stembureaus wordt het vanaf dat moment ondoenlijk om de markeringen met het zwarte potlood goed te zien op stembiljetten met zoveel zwarte letters.
Contrast
Er is dus een contrasterende kleur stempotlood nodig, om het tellen van de stemmen te vereenvoudigen. De toenmalige burgemeester van Soest stelt voor om het tellen te vergemakkelijken door voortaan een rood potlood te gebruiken. Doordat de kleur rood politiek gevoelig ligt wordt er ook gediscussieerd over alternatieve kleuren oranje, groen en paars, maar uiteindelijk valt de keuze toch op de kleur rood. Het rode stempotlood is sinds 1922 in gebruik, tussentijds (van 1970 tot 2007) deels vervangen door stemcomputers.
Potlood niet verplicht
Het is overigens niet verplicht om het rode potlood uit het stemhokje zelf te gebruiken om uw stem uit te brengen. In de Kieswet staat dat er met de kleur rood gestemd moet worden, maar daarvoor mag u ook zelf een potlood of bijvoorbeeld een stift of pen meenemen. Een stem met een andere kleur wordt niet geaccepteerd, uw stem is dan niet geldig en wordt niet meegeteld. Het rode stempotlood is overigens bewust gekozen. Het is extra dik en 6-kantig, zodat het goed in de hand ligt. Ondanks de digitalisering op vele vlakken is het stemmen nog steeds een handmatige aangelegenheid. Stemmen via een stemcomputer is tot op de dag van vandaag niet betrouwbaar genoeg. Voorlopig zullen we het rode potlood dus nog wel even blijven gebruiken.
Wie per post stemt, hoeft dan weer niet verplicht een rode kleur te gebruiken. Ook blauw, zwart of groen zijn hierbij toegestaan.
Heeft u een vraag voor een Hoe zit het? Aarzel dan niet en stuur deze in via dit formulier.
(Bron: PZC.nl, Willem Wever, Kiesraad, Rijksoverheid, Isgeschiedenis.nl. Foto: Shutterstock)
