Paul Rem: ‘Paleis Het Loo was ooit het buitenverblijf van Napoleon’

Zelfs als conservator van Paleis Het Loo (alweer 33 jaar!) vergeet ik soms hoe dicht de wereldgeschiedenis langs is gekomen. Wie vandaag door de historische vertrekken wandelt, denkt -terecht- vooral aan Oranjes. Maar er was een korte periode waarin Het Loo geen Nederlands vorstelijk paleis was, maar een keizerlijke residentie van het machtigste man van Europa!

Napoleon Bonaparte

In 1810 was Nederland ingelijfd bij het Franse Keizerrijk van Napoleon Bonaparte. Wij werden opeens onderdeel van een rijk dat zich uitstrekte van de Noordzee tot diep in Midden-Europa. Amsterdam gold als een van de hoofdsteden van het keizerrijk, naast Parijs en Rome. En zoals Parijs zijn Tuilerieën had en Fontainebleau, zo bezat de keizer in het noordelijke deel van zijn rijk ook een buitenverblijf: Paleis Het Loo.

Napoleon en zijn jonge echtgenote keizerin Marie-Louise bezochten ons land tijdens hun grote rondreis van 1811. Daarbij verbleven zij ook op Het Loo. Hun verblijf, nu 215 jaar geleden, duurde maar een paar dagen (van 27 tot 30 oktober), maar maakte diepe indruk. Ineens bevonden zich op de uitgestrekte, lege Veluwe de man die vrijwel heel Europa naar zijn hand zette en de Oostenrijkse aartshertogin die hem een dynastieke toekomst moest bezorgen.

Paleis Het Loo ‘kon er mee door’

Keizer Napoleon trof op Het Loo geen verouderd jachtslot aan. Integendeel! Zijn jongste broer, koning Lodewijk Napoleon, had grote veranderingen laten uitvoeren. De meest opvallend was de stuclaag die de kenmerkende bakstenen gevels van het paleis bedekten. De oude schuifvensters met de kleine ruitjes werden vervangen door vensters met grotere glaspanelen. Lodewijk had een opmerkelijke liefde voor zijn ‘Koninkrijk Holland’ ontwikkeld en beschouwde Het Loo als zijn favoriete zomerresidentie.

Hij liet het paleis moderniseren naar de smaak van zijn tijd. De vertrekken werden opnieuw ingericht in de nieuwste empirestijl (stijl van het empire, Frans voor ‘keizerrijk’), er verschenen eigentijdse meubelen uit Parijse werkplaatsen en het interieur kreeg de uitstraling van een modern hof. De Franse hofhouding keek neer op alles wat Hollands was, maar Het Loo kon er mee door. De keizer zag representatieve staatsievertrekken, moderne appartementen en een inrichting die moeiteloos kon wedijveren met de Franse residenties. Ook de tuinen maakten indruk. Zij waren weliswaar niet meer de strenge baroktuinen uit de tijd van koning-stadhouder Willem III, maar aangepast aan de romantische smaak van het begin van de 19^de eeuw, met veel gazons en boomgroepen.

Terug naar de Oranjes

Het verblijf van Napoleon en Marie-Louise duurde niet lang. Een jaar later zou de keizer aan zijn noodlottige veldtocht naar Rusland beginnen. Daarna volgden militaire nederlagen, de val van het keizerrijk en uiteindelijk zijn verbanning. Ook de Franse Tijd in Nederland liep ten einde. Oranje keerde na bijna 20 jaar ballingschap terug naar Nederland. Wat op Paleis Het Loo nu nog herinnert aan het keizerlijke weekendje in 1811? Ik denk de werkkamer van koning Willem I. Bij zijn terugkeer naar Het Loo nam de zuinige Oranjevorst de werkkamer van koning Lodewijk en keizer Napoleon in gebruik, zonder er veel aan te veranderen. Het intense geel en paars van de wandbespanning en de meubelbekleding en de diepbruine mahoniehouten stoelen, vertegenwoordigen de smaak van de Bonapartes in optima forma!

En wie vandaag over het voorplein van Het Loo wandelt, staat nog altijd op een locatie die heel even het noordelijke zomerverblijf vormde van de machtigste man van Europa. En dat blijft een fascinerende gedachte: dat de weg van de wereldgeschiedenis niet alleen liep via Parijs, Wenen of Moskou, maar dus óók via Apeldoorn!

Paul Rem is architectuur- en kunsthistoricus en conservator op Paleis Het Loo. Hij is bestuurslid van diverse musea, internationaal erkend expert ‘Oude meubelen’ en lid van het ‘TEFAF vetting committee’. Regelmatig schuift hij aan als tafelgast in Tijd voor MAX.  Maak ook eens een stadswandeling langs de Nederlandse bouwkunst met Paul Rem. Lees hier al zijn columns.

Foto: © Paleis Het Loo