Het huwelijk tussen kroonprinses Beatrix en prins Claus in 1966: van protesten tegen Duitse verloofde tot populairste lid van de Koninklijke familie

Op 10 maart 1966, in 2026 60 jaar geleden, trouwt kroonprinses Beatrix met de Duitser Claus van Amsberg. Veel Nederlanders zien een huwelijk tussen de Nederlandse kroonprinses en een Duitser niet zitten. Er zijn protesten en tijdens de rijtoer in Amsterdam waar het huwelijk plaatsvindt, wordt een rookbom naar de Gouden Koets gegooid. Claus weet met zijn sympathieke en charmante optreden de harten van velen te winnen en hij is aan het eind van zijn leven het populairste lid van de Koninklijke familie.

Als in 1965 de verloving bekend wordt gemaakt tussen de Nederlandse kroonprinses en de Duitse diplomaat Claus von Amsberg, is dat voor veel Nederlanders pas 20 jaar na de oorlog een probleem. Vooral bij mensen uit het verzet en voor Joodse Nederlanders is dat moeilijk te verkroppen. Claus is zich daarvan zeer bewust. In een rechtstreekse uitzending op de televisie tijdens de bekendmaking van de verloving in 1965, spreekt hij zich uit over de gevoelens en de moeilijkheden die een deel van de bevolking heeft met het voorgenomen huwelijk. Met dat interview weet hij sympathie te wekken. Na onderzoek blijkt dat Claus geen oorlogsmisdaden heeft gepleegd.

Hitlerjugend en Wehrmacht

Claus is verplicht lid geworden van de Hitlerjugend. In 1944 wordt hij opgeroepen voor militaire dienst in de Wehrmacht, waarna hij wordt uitgezonden naar Italië. Hij heeft na zijn opleiding nooit meer een schot gelost. In mei 1945 wordt hij krijgsgevangene in een interneringskamp waar hij tolkt. Vervolgens is hij tolk in een Amerikaans kamp in Groot-Brittannië. Hij is in die tijd gescreend door de Amerikaanse en Britse autoriteiten en die hebben geen belastende feiten gevonden. Na zijn vrijlating eind 1945 wil hij aanvankelijk werktuigbouwkunde studeren, maar het wordt rechten. In 1952 studeert hij af. Hij werkt een korte tijd voor een advocatenkantoor, waarna hij de diplomatie ingaat. Claus heeft een voorliefde voor Afrika, waar hij een deel van zijn jeugd heeft doorgebracht. Hij werkt voor de Duitse ambassade in Ivoorkust en in de Dominicaanse Republiek.

Eerste ontmoeting

Zijn leven neemt een grote wending als hij in 1962 voor het eerst prinses Beatrix ontmoet op een feestje. De 2 ontmoeten elkaar vaker in de jaren daarna en er ontstaat een relatie. Claus gaat in 1963 in Bonn werken. Er is destijds sprake van een vriendschap tussen Beatrix en prins Richard zu Sayn Wittgenstein-Berleburg, maar hij fungeert als een soort afleidingsmanoeuvre. De relatie tussen Beatrix en Claus verstevigt zich en ze willen elkaar in alle rust leren kennen.

Aan die periode komt abrupt een einde als op zaterdag 1 mei 1965 persfotograaf John de Rooy van De Telegraaf en de Haagse Post samen met de Haagse Post-verslaggever Eelke de Jong vanuit de struiken van kasteel Drakensteyn Prinses Beatrix gearmd zien lopen met een onbekende man. Ze zijn getipt over een mogelijke vriendschap tussen de kroonprinses en een man. De Rooy drukt af en alarmeert hiermee het gearmde tweetal, vanwege het geluid van de motordrive die de film in de camera doorspoelt. Ze verdwijnen uit het zicht en De Rooy ontwikkelt de foto’s. Maar zowel De Telegraaf als de Haagse Post willen de foto’s pas publiceren als ze de naam van de onbekende man kennen.

Cals “zeer verontrust”

De hoofdredacteuren proberen zijn naam te achterhalen via premier Jo Cals en vicepremier Barend Biesheuvel, maar die moeten het antwoord schuldig blijven. Cals wil uitzoeken wie de man is en krijgt van de koningin te horen dat hij slechts één van de vele vrienden van de kroonprinses is. Hij noemt het “onhoudbaar” dat de naam van de betrokken vriend niet wordt genoemd. In zijn aantekeningen schrijft Cals dat hij “zeer verontrust” is, omdat hij vermoedt dat Beatrix verkering heeft met een Duitser. Op 5 mei krijgt hij de naam te horen en wordt aan hem de cv van de kandidaat-verloofde overhandigd.

De volgende dag heeft de Britse krant de Daily Express de primeur van de foto van Beatrix met de onbekende man, die door de krant “Mr. X” wordt genoemd. Hoofdredacteur van De Telegraaf Co Stokvis is ooit correspondent geweest in Londen en heeft de krant de foto toegespeeld. Als een buitenlandse krant de foto zou plaatsen, zou binnen een dag de naam bekend zijn en kan De Telegraaf alsnog als eerste tot publicatie overgaan. Het Duitse Bild Zeitung heeft de naam van de onbekende man achterhaald. De vriend van prinses Beatrix heet Claus von Amsberg.

Verloving en toestemmingswet

Daarna verschijnen achtergrondartikelen in kranten over Claus. Op 20 mei heeft Cals een gesprek met de koningin, waarin zij hem meedeelt dat er een verloving komt. Op 28 juni zal de verloving tussen Beatrix en Claus bekend worden gemaakt. Historicus Loe de Jong doet samen met een collega onderzoek naar het verleden van Claus. Ze vinden geen bewijs dat hij oorlogsmisdaden heeft begaan. Daarop verklaren de fractievoorzitters dat een wetsvoorstel voor het huwelijk een meerderheid zal halen.

De toestemmingswet voor het huwelijk wordt eind 1965 door de Eerste en Tweede Kamer aangenomen. Op 10 december 1965 krijgt Claus de Nederlandse nationaliteit en op 16 februari 1966 wordt zijn naam officieel gewijzigd in Claus George Willem Otto Frederik Geert van Amsberg. In februari 1966 gaat het paar in ondertrouw in Baarn.

Koningin Juliana: “Het is goed”

In een rechtstreekse uitzending op radio en televisie op 28 juni 1965 maakt koningin Juliana de verloving bekend. “Als ouders hebben wij echt het vertrouwen dat de verbintenis van deze 2 mensen in alle opzichten gelukkig zal zijn. Ik kan u verzekeren: het is goed”, aldus de koningin. Cals feliciteer het paar met hun voorgenomen huwelijk. Ook prins Bernhard is blij. Hij zegt: “Ik persoonlijk kan alleen maar zeggen dat ik mij geen beter mens als man voor mijn dochter kan indenken.”

Dan voert Claus het woord. Hij is zich ervan bewust dat zijn nationaliteit voor veel Nederlanders gevoelig is. In zijn beste uit het hoofd geleerde Nederlands zegt hij: “Ik ben blij dat ik mijzelf mag voorstellen als de verloofde van prinses Beatrix. Ik ben mij wel bewust van uw gevoelens en van de moeilijkheden die hier voor velen van u aan verbonden zijn en wat er in het recente verleden gebeurd is.”

In een interview dat volgt wordt hem gevraagd over zijn lidmaatschap van de Hitlerjugend en de Wehrmacht. Claus antwoordt dat er lering moet worden getrokken uit het verleden, zodat in de toekomst waar dan ook zoiets dergelijks nooit meer kan gebeuren. Claus komt over als een charmante, knappe man en de 2 verloofden zijn duidelijk smoorverliefd. Hij slaagt erin om sympathie te winnen bij een groot deel van het Nederlandse volk. Vervolgens is het de beurt aan de buitenlandse pers. Daarna rijden Beatrix en Claus rond het paleis in een cabriolet, waarna ze uitstappen en worden begroet door talloze enthousiaste mensen bij het hek. ’s Avonds volgt een defilé bij paleis Soestdijk.

De trouwdag

Het huwelijk van prinses Beatrix met Claus van Amsberg wordt op 10 maart 1966 voltrokken in Amsterdam. Door de burgemeester van Amsterdam Gijs van Hall. Na het burgerlijk huwelijk in het stadhuis vindt in de Westerkerk de kerkelijke inzegening plaats door dominee H.J. Kater. De preek bij het huwelijk is gehouden door dominee J.H. Sillevis Smitt. Claus van Amsberg krijgt die dag de titel Prins der Nederlanden, met de aanspreektitel Koninklijke Hoogheid en het predicaat Jonkheer van Amsberg.

Prinses Beatrix draagt de Württemberg-diadeem, die is versierd met diamanten en parels van koningin Sophie, de eerste echtgenote van koning Willem III. Ze draagt ook de broche die koningin Sophie draagt op het beroemde portret geschilderd door Franz Winterhalter. Deze juwelen hebben een speciale betekenis voor de prinses: de motieven van het diadeem zijn zelfs verwerkt in haar bruidsjapon, die is gemaakt van satin au sable. De sleep is 5 meter lang en 2 meter 20 breed. De jurk is ontworpen door het huis Staron in het Franse St. Etienne, dat ook de zijde heeft vervaardigd. Maison Linette in Den Bosch heeft de jurk gemaakt.

De huwelijksgetuigen voor Beatrix zijn haar vriendinnen Renée jonkvrouw Röell en prinses Alexandra van Kent, oom Aschwin zur Lippe-Biesterfeld en voormalig politicus Willem Drees. Claus’ huwelijksgetuigen zijn zijn oom Julius Freiherr von dem Bussche-Haddenhausen, de gezamenlijke vriend van hem en Beatrix jonkheer Frans Alting von Geusau, zijn vriend Johan Christian Freiherr von Jenisch en zijn studievriend Ferdinand Graf von Bismarck.

3 Christina’s

Prinses Beatrix heeft 6 bruidsmeisjes, van wie er 3 Christina heten: haar eigen zus, prinses Christina, de zus van prins Claus, die ook Christina heet, en prinses Christina van Zweden. De andere bruidsmeisjes zijn Lady Elisabeth Anson, jonkvrouw Joanna E. Röell en jonkvrouw Eugenie Loudon. Er zijn veel koninklijke gasten aanwezig tijdens het huwelijk.

Vanaf het Paleis op de Dam vertrekt de lange bruidsstoet naar het stadhuis. In deze stoet rijden in 11 auto’s de naaste familieleden en de getuigen. Daarna volgen in galarijtuigen onder andere prinses Margriet en haar verloofde Pieter van Vollenhoven en prinses Irene en haar echtgenoot prins Carel Hugo van Bourbon Parma. In de Glazen Koets zitten koningin Juliana, prins Bernhard en de moeder van Claus, mevrouw Gösta von Amsberg. De huwelijksdag wordt ingeleid door het afvuren van 21 saluutschoten vanaf het IJ.

Na het jawoord en het ondertekenen van de huwelijksakte, maakt het bruidspaar zich klaar voor de vervolg rit naar de Westerkerk, waar zo’n 2.000 gasten op hen wachten. Als ook daar het jawoord is gegeven, gaat de stoet terug naar het Paleis op de Dam voor de balkonscène.

Rookbom naar de Gouden Koets

Provo’s willen chaos veroorzaken tijdens op de trouwdag in Amsterdam. Beatrix heeft daarom eerder voorgesteld om dan maar in Baarn te trouwen. Premier Cals wil daar niets van weten: “We laten ons niet door het schorriemorrie uit Amsterdam verdrijven.” Tijdens de rijtoer van de Gouden Koets naar de Westerkerk wordt in de Raadhuisstraat een rookbom naar de koets gegooid. Ook op andere plaatsen worden rookbommen gegooid en rotjes afgestoken. Zo’n 1.000 betogers gaan vanaf de Dokwerker naar het centrum van de stad. Op de Nieuwezijds Voorburgwal voert de politie harde charges uit en ook op het Rokin en op andere plekken komt het tot ongeregeldheden. Betogers schreeuwen leuzen als “Claus Raus” en “Mijn fiets terug”.

Na afloop is er een déjeuner dînatoire in het Paleis op de Dam, waar prins Bernhard en prins Claus de gasten toespreken. Claus richt zich tot Beatrix met de woorden: “Mijn liefde voor jou is de afgelopen maanden verrijkt en verdiept. (…) Lieve Trix, ik ben heel trots op je. Ik ben gelukkig met ons besluit vanaf vandaag een nieuw leven met jou te beginnen.”

Daarna gaat het pasgetrouwde stel op huwelijksreis. Eerst reizen ze naar Mexico, waarna ze de Verenigde Staten en Canada bezoeken. Na afloop zegt prinses Beatrix dat ze het heerlijk hebben gehad. Ze zijn net op tijd terug voor Koninginnedag.

Het pasgetrouwde stel bij terugkomst van hun huwelijksreis.

Het echtpaar gaat wonen op kasteel Drakensteyn. In 1981 verhuist de familie naar Paleis Huis ten Bosch, nadat Beatrix in 1980 Koningin der Nederlanden is geworden. Ze krijgen 3 kinderen: kroonprins Willem-Alexander, prins Friso en prins Constantijn.

Op de foto v.l.n.r.: Prins Claus, Prins Johan Friso, Prins Willem-Alexander, Prinses Beatrix en Prins Constantijn.

Prins Claus overlijdt in 2002 en prins Friso in 2013, als gevolg van complicaties van een skiongeluk in 2012.

Prins Claus populairste lid van de Koninklijke Familie

Beatrix en Claus zijn uit liefde met elkaar getrouwd, iets wat niet altijd het geval is in koninklijke families. Hoewel Claus gedurende zijn huwelijk moeite heeft met het feit dat hij als prins-gemaal geen eigen carrière heeft kunnen opbouwen, ontwikkelt hij zich wel tot één van de belangrijkste adviseurs van Beatrix. Ze heeft vaak gezegd dat ze zich haar werk als vorstin niet goed kan voorstellen zonder haar echtgenoot als steun en toeverlaat. Volgens ingewijden is Claus ook de enige die de eigenzinnige Beatrix op belangrijke momenten kan corrigeren. Ze hebben daarnaast altijd een grote belangstelling gehad voor kunst en cultuur. Prins Claus is aan het einde van zijn leven het populairste lid van het koninklijk huis.

(Bron: Anderetijden.nl, Vorsten.nl, NOS.nl, Blauwbloed.eo.nl, Historiek.net, Koninklijkhuis.nl, ND.nl, Deoranjes.nl, Wikipedia. Foto’s: ANP)