Parkinson is niet alleen een bewegingsziekte en kent meer dan 30 symptomen: ‘Ook niet-motorische klachten kunnen duiden op de ziekte’

In Nederland leven zo’n 67.000 mensen met parkinson. De ziekte wordt vaak geassocieerd met trillende handen, maar dat beeld is te beperkt. Parkinson kent in totaal meer dan 30 mogelijke symptomen, waarvan veel klachten nauwelijks zichtbaar zijn voor de buitenwereld. Neuroloog, parkinsonexpert en ambassadeur van ParkinsonNederland Jorrit Hoff legt uit hoe de ziekte ontstaat en welke signalen kunnen wijzen op parkinson.

Wat gebeurt er bij parkinson?

Parkinson is de snelstgroeiende hersenziekte ter wereld. Bij de ziekte raken verschillende processen in de hersenen verstoord. Eén van de meest kenmerkende veranderingen is volgens neuroloog Hoff het afsterven van zenuwcellen in de substantia nigra, een gebied diep in de hersenstam. “Deze naam betekent letterlijk ‘zwarte stof’, omdat dit deel van de hersenen donkergekleurd is.”

Door het verlies van deze zenuwcellen in de hersenstam ontstaat een tekort aan dopamine, een stof die belangrijk is voor het aansturen van bewegingen. Veel mensen denken bij parkinson meteen aan trillen, maar de ziekte gaat in principe altijd gepaard met traagheid en stijfheid van de spieren. “Soms komt daar trillen bij, maar bij ongeveer een derde van de patiënten is dat niet het geval”, aldus de expert.

Parkinson ontwikkelt zich meestal langzaam. Vaak is de ziekte al jarenlang aanwezig voordat de eerste duidelijke klachten optreden. “Symptomen zoals traagheid, stijfheid en trillen worden vaak pas merkbaar wanneer ongeveer twee derde van de zenuwcellen in het hersengebied al is afgestorven.”

Waardoor ontstaat parkinson?

De precieze oorzaak van parkinson is nog niet bekend. “Erfelijkheid speelt bij de meeste mensen waarschijnlijk maar een beperkte rol”, zegt Hoff. “Steeds meer onderzoek wijst erop dat langdurige blootstelling aan bestrijdingsmiddelen, industriële oplosmiddelen en luchtvervuiling het risico op parkinson vergroten.”

Recent onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Radboudumc laat verder zien dat de ziekte niet overal in Nederland even vaak voorkomt. Het aantal nieuwe diagnoses is het laagst in Zeeland en het hoogst in onder meer Utrecht, Groningen en Friesland. Dokter Ted vertelde eerder al in het tv-programma Tijd voor MAX dat deze verschillen in Nederland nog niet goed te verklaren zijn.

Lees ook: Ted van Essen: “sommige bestrijdingsmiddelen zijn Parkinson-gif”

In totaal zijn er meer dan 30 symptomen

Hoewel traagheid, stijfheid en trillen (in rust) de bekendste symptomen van parkinson zijn, zijn er in totaal meer dan 30 andere symptomen die kunnen duiden op de ziekte. “Ook niet-motorische klachten kunnen duiden op een voorstadium. Denk bijvoorbeeld aan de neiging tot somberheid en angst, maar ook aan obstipatie of afname van reukvermogen”.

Een zogenoemde REM-slaap gedragsstoornis kan volgens de parkinsonexpert ook een voorteken van parkinson zijn. Dit betekent dat iemand de neiging heeft om dromen uit te voeren. Denk bijvoorbeeld aan slaan, schoppen, praten, schreeuwen of woeste bewegingen maken terwijl iemand slaapt.

Mensen met parkinson hebben volgens ParkinsonNederland ook een verhoogde kans om dementie te ontwikkelen. Deze vorm van dementie verschilt van Alzheimer, waarbij vergeetachtigheid vaak op de voorgrond staat. Bij parkinson ontstaan vooral problemen met plannen, organiseren en het uitvoeren van meerdere taken tegelijk. Meestal gebeurt dit pas in een latere fase van de ziekte.

Toch moet bovenstaande altijd gepaard gaan met traagheid en stijfheid in de spieren, met eventueel trillen, voordat de diagnose gesteld kan worden.

Wat te doen bij een diagnose parkinson?

Twijfelt u of uw klachten bij parkinson passen? Bespreek dit dan altijd met uw huisarts. Die kan u zo nodig doorverwijzen naar een neuroloog. De diagnose wordt vooral gesteld op basis van een gesprek en lichamelijk onderzoek. Er bestaat op dit moment namelijk nog geen bloedtest of scan waarmee parkinson met zekerheid kan worden vastgesteld.

Parkinson is helaas ook nog niet te genezen. Wel kunnen medicijnen de klachten vaak verminderen. De meest gebruikte middelen vullen het tekort aan dopamine aan of bootsen de werking ervan na. Daardoor kunnen bewegen, lopen en dagelijkse activiteiten makkelijker gaan.

Daarnaast is het belangrijk om zo zelfstandig mogelijk te blijven. Regelmatig bewegen helpt om conditie, spierkracht en balans op peil te houden. “Ook kan een ergotherapeut praktische tips geven om dagelijkse activiteiten gemakkelijker uit te voeren en energie beter over de dag te verdelen”, zo tipt neuroloog Hoff.

Ook kan de Parkinson leefstijl keuzehulp wellicht iets voor u betekenen. Deze keuzehulp is ontwikkeld voor mensen in de vroege en middenfase van parkinson die meer willen weten over het belang van een gezonde leefstijl. Daarnaast helpt het bij het maken van concrete stappen om leefstijlgewoonten te verbeteren.

Het risico verkleinen

Hoewel parkinson nog niet te genezen is, zijn er wel manieren om de kans op de ziekte mogelijk te verkleinen. Regelmatig bewegen speelt daarbij een belangrijke rol. Het advies voor volwassenen is om wekelijks minstens 2,5 uur matig intensief te bewegen. Maar alle kleine beetjes helpen al volgens neuroloog Hoff: “Doe bijvoorbeeld net iets meer dan nu.”

Ook zijn er aanwijzingen dat een mediterraan voedingspatroon het risico op parkinson (en andere ziektes) kan verkleinen. Dit voedingspatroon bestaat uit veel groenten, fruit, volkoren producten, peulvruchten, noten, olijfolie en vis. Ook witlof en broccoli zouden goed zijn, blijkt uit eerder onderzoek van de Universiteit Utrecht.

Opvallend is verder dat koffie de kans op parkinson zou verkleinen. Hoe dat precies werkt, is nog niet duidelijk. Toch is koffie niet voor iedereen geschikt: sommige mensen krijgen er slaapproblemen, nervositeit of hartkloppingen van. Maar als het om parkinson gaat, kunnen een paar kopjes per dag geen kwaad.

De impact van parkinson verschilt per persoon

De diagnose parkinson zet het leven van iemand (en zijn of haar naasten) vaak op zijn kop. Iedereen gaat daar op zijn eigen manier mee om. Daarom verzamelt het Radboudumc verhalen van mensen met parkinson over de keuzes die zij maken, de uitdagingen die zij tegenkomen en de manieren waarop zij hun leven opnieuw vormgeven na de diagnose.

Hoe verschillend de ziekte zich kan ontwikkelen, is ook te zien in het verhaal van Jeanette, die al 20 jaar met parkinson leeft. Haar persoonlijke ervaringen zijn vanaf 19 september 2026 te zien in het nieuwe seizoen van Roosen & Borst bij HUMAN.

Wie behoefte heeft aan contact met anderen, kan terecht op Parkinson.nl. Daar kunnen mensen met parkinson en hun naasten ervaringen delen, deelnemen aan gesprekken en meedoen aan activiteiten die gericht zijn op ontmoeting en lotgenotencontact.

Foto: Shutterstock