Hoe kunt u het best omgaan met een temperamentvol kind? Pedagoog Ingeborg Dijkstra geeft advies

Een kind dat snel boos wordt, veel energie heeft of sterk reageert op veranderingen kan soms best een uitdaging zijn. Zeker als u graag een gezellige tijd samen wilt hebben. Toch hoeft u niet altijd iets aan het gedrag te doen. Een kind heeft vooral behoefte aan duidelijkheid, rust en iemand die begrijpt wat er speelt. Wij spreken pedagoog Ingeborg Dijkstra. Zij geeft tips over hoe u hier op de juiste manier mee om kunt gaan.

Wat is een temperamentvol kind?

“Ieder kind heeft een eigen temperament: een manier waarop het reageert op mensen, gebeurtenissen, veranderingen en prikkels. Bij sommige kinderen is dat temperament alleen duidelijker aanwezig.” Vertelt pedagoog Ingeborg Dijkstra.

Een temperamentvol kind kan veel opmerken en intens reageren. Is het blij, dan kan het héél blij zijn. Maar als iets tegenzit, kan de teleurstelling ook groot zijn. Daarnaast zijn sommige kinderen gevoeliger voor drukte, geluiden, veranderingen of andere prikkels. Ook een sterke eigen wil, prikkelbaarheid, rusteloosheid en snel afgeleid zijn kunnen onderdeel zijn van temperament.

Het is volgens Ingeborg daarom belangrijk om niet te veel vast te houden aan het woord temperament. ‘Het ene kind is het andere namelijk niet.’ Maar wat heeft het kind wel nodig?

Probeer te kijken waar gedrag vandaan komt

Een kind dat midden in de kamer staat te schreeuwen omdat het zijn zin niet krijgt, lijkt vooral erg boos. Maar de kans dat er meer achter zit, is ook aanwezig. Misschien is het kind wel moe, hongerig, overprikkeld of teleurgesteld.

Dat betekent natuurlijk niet dat alles wat een kind doet geaccepteerd moet worden, maar het kan wel helpen om eerst te bedenken wat er aan de hand kan zijn. Volgens Dijkstra is dat het allerbelangrijkste.

Lees ook: Welke rol spelen grootouders bij de opvoeding van hun kleinkind?

Blijf rustig tijdens een driftbui

Een kind dat overstuur is, heeft geen baat bij een lange uitleg over waarom iets wel of niet mag. Het belangrijkste is eerst dat het kind zich veilig voelt en weer tot rust kan komen.

Dijkstra zegt: “Mijn advies bij sterke emoties is om zelf (te proberen) rustig te blijven, gevoelens te benoemen en ervoor te zorgen dat een kind zichzelf of anderen geen pijn doet. Daarbij verschilt het per kind wat helpt. Het ene kind zoekt lichamelijke nabijheid, het andere wil juist even niet aangeraakt worden.”

Houdt het eenvoudig

Tijdens een driftbui wilt u waarschijnlijk dat het kind stopt met schreeuwen, sorry zegt en begrijpt waarom iets niet mag. Maar voor een kind dat volledig wordt overspoeld door emoties, is dat op dat moment waarschijnlijk te veel.

Het is daarom belangrijk om het eenvoudig te houden. “Blijf in de buurt als je kind dat prettig vindt, bewaak de veiligheid en gebruik niet meer woorden dan nodig zijn.” Wat meestal minder goed helpt, is zelf boos te worden of te dreigen. Daarmee loopt de spanning alleen maar meer op.

Bespreek het gedrag pas als het kind weer rustig is

Het is natuurlijk niet zo dat u geen grenzen mag stellen. Bijvoorbeeld wanneer een kind slaat, dan is het belangrijk om wel meteen in te grijpen. Maar een uitgebreid gesprek over wat er is gebeurd, kunt u beter laten tot het kind weer rustig is geworden.

Dijkstra zegt: “Wanneer het kind later weer rustig is, kun je samen terugkijken. Niet als verhoor, maar uit nieuwsgierigheid: ‘Je werd net zó boos. Weet je nog wanneer je voelde dat het begon? Wat gebeurde er? Wat zou je de volgende keer kunnen helpen?’ Op die manier leert een kind herkennen wat er vanbinnen gebeurt en wat het kan doen als emoties hoop oplopen.”

Een kind met een sterke eigen wil

Een temperamentvol kind kan een sterke eigen wil hebben. Maar een sterke eigen wil is volgens Dijkstra juist een prachtige eigenschap. “We hopen later vaak dat onze kinderen voor zichzelf durven opkomen, weten wat ze belangrijk vinden en niet bij de eerste de beste groepsdruk omvallen.” Alleen kan die sterke wil tijdens de opvoeding soms best ingewikkeld zijn.

Een kind ruimte geven om zelf keuzes te maken, betekent niet dat het overal over mag beslissen. Bij dingen als veiligheid, gezondheid, slaap of voeding ligt de verantwoordelijkheid uiteindelijk bij de volwassene. Toch is er binnen die grenzen meer ruimte voor eigen keuzes dan u misschien denkt.

Zo is naar bed gaan bijvoorbeeld geen keuze. Dan heeft het weinig zin om te vragen: ‘Wil je naar bed?’ als ‘nee’ eigenlijk geen optie is. U kunt het kind wel laten kiezen hoe het naar bed gaan verloopt: ‘Het is tijd om naar bed te gaan. Wil je eerst je tanden poetsen of eerst je pyjama aantrekken?’ Op die manier houdt de volwassene de belangrijke grenzen in handen, terwijl het kind toch invloed krijgt op wat er binnen die grenzen gebeurt. Dat kan een temperamentvol kind helpen om zich gehoord en serieus genomen te voelen.

Zorg voor duidelijkheid en voorspelbaarheid

Veel kinderen hebben baat bij duidelijkheid, maar voor een kind dat gevoelig is voor veranderingen, kan voorspelbaarheid extra prettig zijn. Als ongeveer duidelijk is hoe de ochtend verloopt, wat er na school gebeurt of wanneer het tijd is om naar bed te gaan, hoeft het kind daar niet steeds opnieuw mee om te gaan.

U hoeft echt niet met uitgebreide schema’s aan de slag te gaan. Volgens Dijkstra helpen juist de kleine dingen. Houd bijvoorbeeld ongeveer dezelfde volgorde aan in de ochtend en kondig op tijd aan dat jullie bijna weggaan. Wees daarnaast duidelijk over wat wel en niet kan. “Eén ding is ontzettend belangrijk: zeg wat je doet en doe wat je zegt. Als een grens vandaag heel belangrijk is, morgen onderhandelbaar en overmorgen ineens verdwenen. Dan weet een kind ook niet goed waar het aan toe is.”

Lees ook: Zo verbetert u de band met uw kleinkind

Stem afspraken af met de ouders

Past u wel eens op? Dan kan het soms lastig zijn als uw regels anders zijn dan bij de ouders. Toch hoeft echt niet alles precies hetzelfde te gaan. Kinderen kunnen volgens Dijkstra prima leren dat er bij anderen, andere regels gelden dan thuis.

Bij belangrijke zaken is afstemming wel verstandig, bijvoorbeeld rondom veiligheid en afspraken die ouders bewust hebben gemaakt. Praat daarom met elkaar als het kind er niet bij is. Welke regels zijn echt belangrijk? Waar zit ruimte? En waarom is een bepaalde afspraak voor de ouder of grootouder belangrijk?

Het hoeft niet perfect

Uiteindelijk draait omgaan met een temperamentvol kind niet om het voorkomen van een driftbui of het altijd perfect reageren. Ook volwassenen verliezen weleens hun geduld. Dijkstra geeft daarom nog een belangrijk advies: “Wees mild voor uzelf. Gaat het een keer mis? Dan kunt u daar later op terugkomen. Bijvoorbeeld door tegen een kind te zeggen: ‘Ik werd net veel te boos. Dat had ik anders willen doen. Sorry.’ Daarmee verliest u geen gezag. U laat juist zien dat iedereen fouten kan maken, verantwoordelijkheid kan nemen en het weer goed kan maken.”

“Probeer te kijken naar wat er achter het gedrag zit, blijf duidelijk over grenzen en houd tegelijkertijd de verbinding met het kind. U hoeft een boos of verdrietig gevoel niet meteen op te lossen. Soms is het al genoeg om er rustig bij te blijven”, aldus Dijkstra.

Foto: Shutterstock