Endometriose: wat is het en waardoor wordt de aandoening vaak niet herkend?

Veel vrouwen denken dat hevige menstruatiepijn er nu eenmaal bij hoort. Toch kan er soms meer aan de hand zijn. Bij sommige vrouwen wordt de pijn veroorzaakt door endometriose, een chronische aandoening waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit. Dit kan zorgen voor pijn, vermoeidheid en andere klachten die het dagelijks leven behoorlijk kunnen beïnvloeden. Maar wat is endometriose precies en is er wat aan te doen? Wij leggen het uit.

Wat is endometriose?

Endometriose is een chronische aandoening waarbij weefsel dat lijkt op het baarmoederslijmvlies buiten de baarmoederholte groeit. Dit weefsel reageert op hormonale veranderingen tijdens de cyclus, precies zoals het slijmvlies in de baarmoeder dat doet. Het zwelt op, kan bloeden en veroorzaakt ontstekingsreacties in het omliggende gebied. In tegenstelling tot baarmoederslijmvlies kan dit uitwendig weefsel niet het lichaam verlaten, waardoor het zich opstapelt en schade kan aanrichten. Deze ophoping kan littekenvorming veroorzaken. Endometriose wordt het vaakst gevonden in de buikholte, bijvoorbeeld op de eierstokken, eileiders, het buikvlies en de darmen, maar in zeldzame gevallen kan het zich ook op andere plaatsen in het lichaam bevinden.

Hoe werkt de aandoening?

Endometriose wordt beïnvloed door hormonale veranderingen tijdens de menstruatiecyclus, vooral door het hormoon oestrogeen. Dit hormoon zorgt ervoor dat het slijmvlies in de baarmoeder elke maand wordt opgebouwd. Bij endometriose reageert het weefsel dat buiten de baarmoeder zit op dezelfde manier op deze hormonen. Het groeit mee, zwelt op en kan bloeden, maar het lichaam kan het op die plek niet vanzelf afvoeren.

Doordat dit weefsel vast blijft zitten, ontstaat er een ophoping van bloed en cellen. Dat zorgt ervoor dat het lichaam een ontstekingsreactie start, alsof er steeds opnieuw een wondje ontstaat. Die voortdurende ontsteking kan pijn veroorzaken en heeft invloed op de organen in de buik, zoals de darmen, eierstokken en blaas. Hierdoor kunnen menstruaties heel pijnlijk zijn en kunnen de klachten ook op andere momenten in de maand aanwezig zijn. Dit maakt dat endometriose veel invloed kan hebben op het dagelijks leven.

Lees ook: PCOS: een veelvoorkomend probleem bij vrouwen

Waarom is het moeilijk te herkennen?

Ondanks dat endometriose vaak voorkomt, kan het jaren duren voordat iemand de juiste diagnose krijgt. Dat komt doordat de klachten heel verschillend kunnen zijn en lijken op klachten van andere aandoeningen. Veel mensen hebben bijvoorbeeld pijn tijdens de menstruatie, pijn bij gemeenschap, buikpijn of vermoeidheid. Omdat pijnlijke menstruaties vaak worden gezien als iets dat er gewoon bij hoort, wordt endometriose vaak niet serieus genomen of verkeerd uitgelegd.

Een andere reden dat de diagnose lastig is, is dat de ernst van de klachten niet altijd overeenkomt met wat er in het lichaam te zien is. Iemand kan weinig endometriosehaarden hebben maar toch veel pijn ervaren, terwijl iemand bij wie de aandoening ver is uitgebreid soms nauwelijks iets merkt. Deze grote verschillen maken het voor zowel patiënten als zorgverleners ingewikkeld om de aandoening op tijd te herkennen. Daardoor lopen veel vrouwen lang rond met klachten zonder te weten wat er precies aan de hand is.

Welke behandelingen zijn er?

Endometriose kan op dit moment nog niet volledig worden genezen, maar er bestaan wel behandelingen die de klachten kunnen verminderen. Deze behandelingen richten zich meestal op het beïnvloeden van de hormonen, het verminderen van ontstekingen of het weghalen van endometrioseplekken via een operatie. Hormonale behandelingen zorgen ervoor dat uw lichaam minder oestrogeen aanmaakt of dat het weefsel minder sterk op hormonen reageert. Hierdoor groeit het endometrioseweefsel trager of stopt het soms helemaal met groeien.

Een operatie komt vooral in beeld wanneer de pijn erg heftig is, wanneer organen beperkt worden in hun werking of wanneer er een kinderwens bestaat die door verklevingen wordt belemmerd. Tijdens zo’n operatie kan de arts endometrioseweefsel en verklevingen zoveel mogelijk verwijderen.

De invloed op het dagelijkse leven

Endometriose kan veel invloed hebben op zowel uw lichaam als uw mentale welzijn. Pijn is vaak de meest opvallende klacht, maar ook vermoeidheid, moeite met concentreren en beperkingen in werk of relaties kunnen een rol spelen. Doordat de aandoening chronisch is en de klachten onverwacht kunnen opkomen, moeten veel mensen voortdurend rekening houden met wat hun lichaam wel en niet aankan. Dat kan zwaar zijn.

Deze onvoorspelbaarheid kan gevoelens oproepen zoals frustratie, verdriet, angst of onbegrip, vooral wanneer mensen in uw omgeving niet goed begrijpen wat endometriose inhoudt of hoe ernstig de klachten kunnen zijn. Gelukkig komt er steeds meer aandacht voor de aandoening, en door meer openheid ontstaat er ook meer begrip. Dit helpt het taboe te doorbreken en zorgt ervoor dat patiënten beter worden gezien, gehoord en ondersteund.

Endometriose en de overgang

Wanneer vrouwen in de overgang komen, verandert de hoeveelheid hormonen in het lichaam geleidelijk. Vooral de daling van oestrogeen speelt daarbij een grote rol. Omdat endometriose gevoelig is voor oestrogeen, verwachten veel mensen dat de klachten vanzelf verdwijnen zodra de menopauze begint. Voor een deel van de vrouwen is dat ook zo: de afname van oestrogeen zorgt er vaak voor dat het endometrioseweefsel minder actief wordt, waardoor pijn en ontstekingen kunnen afnemen.

Toch is dit niet voor iedereen het geval. Er zijn vrouwen die ook tijdens of na de overgang klachten blijven houden. Dit kan komen doordat er nog steeds kleine hoeveelheden oestrogeen in het lichaam aanwezig zijn, bijvoorbeeld doordat vetweefsel zelf oestrogeen kan aanmaken. Ook kunnen verklevingen, littekenweefsel of eerdere schade door de endometriose blijvende klachten veroorzaken, zelfs als het actieve weefsel niet meer groeit.

(Bron: endometriose.nl, Thuisarts, umcg.nl, endometriozewijzer.nl. Foto: Shutterstock)