Ted van Essen: ‘Er is steeds meer informatie, maar helaas niet altijd meer waarheid’

We hebben tegenwoordig alle kennis van de wereld binnen handbereik. Even googelen, een vraag stellen aan AI en het antwoord staat klaar. Maar klopt het ook? Er is steeds meer informatie, maar helaas niet altijd meer waarheid. Soms is informatie onjuist: misinformatie. Wordt ze bewust verdraaid om mensen te misleiden, dan spreken we van desinformatie.

Kijk dus altijd waar de informatie vandaan komt. Niet elke website is betrouwbaar en niet iedere zelfbenoemde deskundige weet waar hij het over heeft. Bij medische vragen kijk ik zelf graag op Thuisarts.nl, een betrouwbare bron van mijn eigen wetenschappelijke vereniging van huisartsen. Geen wondermiddelen of spectaculaire beloften, maar informatie waarop je kunt vertrouwen.

AI-video’s: als zelfs je ogen je bedriegen

Alsof dat nog niet ingewikkeld genoeg is, zijn er tegenwoordig deepfakes. Met kunstmatige intelligentie worden gezichten en stemmen zo overtuigend nagemaakt dat je nauwelijks ziet of hoort dat iets nep is. Ook ik ben regelmatig slachtoffer. Mijn gezicht verschijnt op het scherm en mijn stem prijst enthousiast een wondermiddel aan. Alleen: ik heb dat helemaal niet gedaan! In het gunstigste geval ben je alleen je geld kwijt. In het slechtste geval breng je je gezondheid in gevaar. Ik krijg dan ook regelmatig de vraag: “Dokter Ted, was u dat echt in dat filmpje?” Nee dus! Daarom vind ik dat AI-beelden duidelijk herkenbaar gemarkeerd moeten worden.

Deskundigen of praatjesmakers?

Talkshows zetten graag mensen met tegengestelde meningen tegenover elkaar. Hoe groter de ruzie, hoe meer kijkers. Maar de ene gast is deskundig, terwijl de andere vooral een mening heeft. En een mening is nog geen kennis. Toch krijgen ze vaak evenveel spreektijd. De kijker blijft achter met de vraag: wie heeft er gelijk? Degene met de meeste kennis of degene met de grootste mond? Zo worden we niet wijzer, maar vooral onzekerder. De polarisatie op televisie voedt die in de samenleving.

De talkshowgast van de eeuw

Onlangs bleek uit onderzoek van Beeld en Geluid dat ik de ‘talkshowgast van de eeuw’ ben. Sinds het begin van de televisie ben ik het vaakst te gast geweest in talkshows. Mijn omgeving reageerde verbaasd. Ik zit immers vooral bij Tijd voor MAX, aan het einde van de middag. Wie pas bij het Achtuurjournaal inschakelt, heeft dat gemist. Ik ben er trots op dat ik sinds 2008 aan het programma mag bijdragen. Daar hoeft niet bij elk onderwerp de vlam in de pan te slaan. Er is ruimte om rustig iets uit te leggen.

De tv-dokter terug?

In mijn vakblad Medisch Contact stond onlangs een pleidooi om de tv-dokter terug te brengen. Vroeger zaten dokters als Van Swol en Aart C. Gisolf achter hun bureau om het publiek voor te lichten. Soms wat oubollig, maar de boodschap was helder: medische kennis toegankelijk maken. De tv-dokter van toen is de talkshowgast van nu geworden. Laten we de deskundigheid van vroeger combineren met de mogelijkheden van vandaag: minder ophef, meer uitleg en minder meningen, meer feiten. Misschien hebben we niet méér informatie nodig, maar vooral mensen die ons helpen het kaf van het koren te scheiden.

Ted van Essen was tot 2016 huisarts in Amersfoort, thans is hij geregistreerd als arts (BIG-nummer: 49020200101). Hij is voorzitter van de Nederlandse Immunisatie Stichting en griepexpert. Daarnaast is Dokter Ted te zien in Tijd voor MAX en is zijn expertise te raadplegen in Dokter Teds Spreekuur en MAX Medisch. Lees hier zijn columns.

Foto: Shutterstock