Zorgen over asbest in speelzand: gooi het niet weg in de afvalbak en dit is waarom

Nederlandse laboratoria vinden in steeds meer speelzand asbest, zo meldt het AD. Ook in plakkerig zand, het zogenaamde ‘magische’ zand, is het inmiddels meerdere keren aangetroffen. Ook de NVWA doet nu onderzoek, maar in de tussentijd wordt het nog wel verkocht. Wat kunt u in de tussentijd het beste doen? En waar moet u het weggooien, als u verder onderzoek niet wilt afwachten? 

Hoe zit het ook alweer: wat is precies het gevaar van asbest?

Asbest is een natuurlijk mineraal dat uit zeer kleine vezels bestaat. Die kleine deeltjes kunnen zich verspreiden via de lucht en ingeademd worden. Het inademen van asbestdeeltjes is gevaarlijk. De vezels kunnen tot diep in de longen doordringen en (op termijn) kanker veroorzaken.

Normaal wordt het vooral aangetroffen in huizen die vóór 1994 gebouwd zijn: in daken, platen onder het dak, schoorstenen of plekken met vinyl op de vloer. Maar omdat er nu er ook geluiden zijn over asbest in kinderspeelgoed, doet de Nederlandse Voedsel-en Warenautoriteit (NVWA) hier onderzoek naar.

De commotie over asbest in speelzand: zo is het balletje gaan rollen

Het Nederlandse onderzoek naar asbest in speelzand is opgestart nadat het AD hierover aan de bel heeft getrokken. De krant volgde de situatie in Australië, waar meerdere scholen waren gesloten omdat in hun zand asbestvezels waren gevonden.

In samenwerking met het AD hebben verschillende Nederlandse laboratoria vervolgens monsters van speelzand onderzocht. Daaruit is gebleken dat in minstens 25 monsters asbest is aangetroffen. Aanvankelijk ging het vooral om los speelzand, maar inmiddels zijn ook sporen gevonden in magisch zand. Dit wordt ook wel plakzand genoemd, omdat het door de structuur makkelijk aan elkaar plakt.

Volgens SGS Search, een van de laboratoria die door het AD is benaderd, gaat het wel om kleine hoeveelheden vezels. Toch benadrukt een laborant dat asbest in speelzand simpelweg niet thuishoort: “Het gaat om kleine hoeveelheden, maar het zit er wel in en dat hoort niet”, zo laat hij weten aan het dagblad.

De NVWA doet inmiddels uitgebreid onderzoek

Het speelgoed is vooralsnog niet uit de schappen gehaald. De NVWA doet op dit moment eerst zelf breed onderzoek naar speelzand. Op de website zeggen ze daarover: ‘Om duidelijkheid te krijgen, moeten wij als onafhankelijk toezichthouder volgens voorgeschreven methoden zelf een onderzoek uitvoeren om de risico’s in te kunnen schatten.

‘Wanneer er in het laboratorium asbest wordt aangetroffen in een product, moeten we vervolgens beoordelen hoe gevaarlijk dat is. Dit moet zorgvuldig gebeuren en kost daarom tijd.’ De organisatie hoopt over enkele weken de eerste resultaten beschikbaar te hebben. Tot die tijd wil demissionair staatssecretaris Tielen (Jeugd, Preventie en Sport) de verkoop van speelzand nog niet aan banden leggen.

Wat kunt u op dit moment het beste doen?

Heeft u speelzand in huis? Laat uw (klein)kinderen er dan liever niet meer mee spelen, tot er meer duidelijkheid is, zo adviseert de GGD. De NVWA sluit zich hierbij aan: ‘Op dit moment kunnen wij nog niet inschatten of en hoe schadelijk de producten zijn. Om die reden adviseren verschillende deskundigen om kinderen voorlopig niet met speelzand te laten spelen. Wij sluiten ons aan bij dat advies.’

Hoewel het goed is om op dit moment terughoudend te zijn met speelzand, is er volgens Lex Burdorf, hoogleraar maatschappelijke gezondheid van het Erasmus MC, niet direct reden voor paniek. Dat laat hij weten aan de Volkskrant: ‘De normen die in Nederland zijn ontwikkeld zijn gebaseerd op jarenlang dagelijkse blootstelling. Het risico dat je kind ziek wordt van af en toe spelen met dit soort zand is klein.’

Gooi speelzand niet in de afvalbak

Wilt u verder onderzoek niet afwachten, maar zo snel mogelijk van het speelzand af? Gooi het dan in elk geval niet in de vuilnisbak. Aangezien asbestdeeltjes zich heel gemakkelijk kunnen verspreiden, mogen producten met asbest niet bij het gewone huisvuil.

De NVWA geeft hiervoor het advies om het zand eerst nat te maken en dan dubbel te verpakken in een plastic zak. Zo is het goed afgeschermd. Neem vervolgens contact op met de gemeente of afvalinzamelaar. Die kan aangeven waar en hoe u dit het beste in kan leveren.

Zuig het ook niet op. Asbestvezels zijn zo klein dat u ze niet kunt opzuigen met een gewone stofzuiger. Sterker nog: de luchtstroom van de stofzuiger verspreidt de vezels juist verder. Ruim gemorst speelzand daarom niet op met de stofzuiger, maar neem het op met vochtige doeken. Die doeken moeten daarna als asbestafval worden verwerkt.

Zandbakzand is veilig

De NVWA benadrukt op haar website verder: het gaat hier niet om zandbakzand. Dat is volgens de Voedsel- en Warenautoriteit veilig. Dit zand is vooralsnog ook niet verdacht, omdat het doorgaans dichtbij huis gewonnen wordt.

(Bron: NVWA, GGD, Milieu Centraal, Consumentenbond, AD, Volkskrant. Foto: Shutterstock)